انواع استانداردهای حسابداری کدامند؟ معرفی 44 استاندارد حسابداری رایج در ایران

استانداردهای حسابداری فقط مجموعه‌ای از قوانین خشک و کتابی نیستند؛ بلکه نقشه راه هر حسابدار برای ثبت درست رویدادهای مالی و تهیه صورت‌های مالی قابل اعتماد هستند. در این مقاله از آکادمی مجتبی خسروی، به شما یاد می‌دهیم که مطالعه را از کدام استاندارد شروع کنید، کدام استانداردها بیشترین کاربرد را در بازار کار دارند و تفاوت آن‌ها با استانداردهای بین‌المللی چیست. با ما برای آشنایی با انواع استانداردهای حسابداری همراه باشید.

لیست استانداردهای حسابداری

یکی از اولین سوال‌هایی که هنگام آموزش استانداردهای حسابداری مطرح می‌شود، این است که استانداردهای حسابداری چندتاست و چه موضوعاتی را پوشش می‌دهد؟

مطابق آخرین بروزرسانی‌های سازمان حسابرسی، در حال حاضر ۴۴ استاندارد حسابداری در ایران وجود دارد که هر کدام به موضوع مشخصی مانند درآمد، موجودی کالا، دارایی‌های ثابت، سرمایه‌گذاری‌ها، تسعیر ارز، صورت‌های مالی و سایر مباحث تخصصی اشاره می‌کند. جدول زیر لیست استانداردهای حسابداری ایران را به‌صورت خلاصه نشان می‌دهد.

شماره استاندارد حسابداری	شرح استاندارد حسابداری	استاندارد بین المللی متناظر	شماره استاندارد حسابداری	شرح استاندارد حسابداری	استاندارد بین المللی متناظر
1	ارائه صورت‌های مالی	IAS 1	26	فعالیت‌های کشاورزی	IAS 41
2	صورت جریان‌های نقدی	IAS 7	27	طرح‌های مزایای بازنشستگی	IAS 26
4	ذخایر، بدهی‌های احتمالی و دارایی‌های احتمالی	IAS 37	28	فعالیت‌های بیمه عمومی	ندارد
5	رویدادهای بعد از تاریخ ترازنامه	IAS 10	30	سود هر سهم	IAS 33
8	حسابداری موجودی مواد و کالا	IAS 2	31	دارایی‌های غیرجاری نگهداری شده برای فروش	IFRS 5
10	حسابداری کمک‌های بلاعوض دولت	IAS 20	32	کاهش ارزش دارایی‌ها	IAS 36
11	دارایی‌های ثابت مشهود	IAS 16	33	مزایای بازنشستگی کارکنان	IAS 19
12	افشای اطلاعات اشخاص وابسته	IAS 24	34	رویه‌های حسابداری، تغییر در برآوردهای حسابداری و اشتباهات	IAS 8
13	حسابداری مخارج تامین مالی	IAS 23	35	مالیات بر درآمد	IAS 12
15	حسابداری سرمایه‌گذاری‌ها	IAS 25	36	ابزارهای مالی؛ ارائه	IAS 32
16	آثار تغییر در نرخ ارز	IAS 21	37	ابزارهای مالی؛ افشا	IFRS 7
17	دارایی‌های نامشهود	IAS 38	38	ترکیب‌های تجاری	IFRS  3
18	صورت‌های مالی جداگانه	IAS 27	39	صورت‌های مالی تلفیقی	IFRS 10
20	سرمایه‌گذاری در واحدهای تجاری وابسته و مشارکت‌های خاص	IAS 28	40	مشارکت‌ها	IFRS 11
21	حسابداری اجاره‌ها	IAS 17	41	افشای منافع در واحدهای تجاری دیگر	IFRS 12
22	گزارش‌گری مالی میان دوره‌ای	IAS 34	42	اندازه‌گیری ارزش منصفانه	IFRS 13
24	گزارشگری مالی واحدهای تجاری در مرحله قبل از بهره برداری	ندارد	43	درآمد عملیاتی حاصل از قرارداد با مشتریان	IFRS 15
25	گزارشگری برحسب قسمت‌های مختلف	IAS 14	44	اجاره‌ها	IFRS 16

استانداردهای حسابداری به زبان ساده

استانداردهای حسابداری مجموعه‌ای از قوانین، اصول و روش‌های مشترک هستند که توسط سازمان حسابرسی تدوین و منتشر می‌شوند. این استانداردها مشخص می‌کنند که هر رویداد مالی چه زمانی باید شناسایی، اندازه‌گیری و به چه شکلی در صورت‌های مالی ارائه و افشا شوند.

به بیان ساده‌تر، زمانی که یک حسابدار با موضوعی مثل فروش کالا، خرید موجودی، خرید دارایی ثابت، دریافت تسهیلات یا سرمایه‌گذاری روبه‌رو می‌شود، استاندارد مربوط به آن مشخص می‌کند که این رویداد مالی چگونه باید در حساب‌ها ثبت و در گزارش‌های مالی نمایش داده شود. در واقع، هر استاندارد حسابداری تلاش می‌کند به چند سؤال اساسی پاسخ دهد:

• هدف استاندارد چیست؟
• این استاندارد برای چه موضوعات و واحدهایی کاربرد دارد؟
• اصطلاحات و تعاریف مهم آن کدام‌اند؟
• چه رویداد یا قلمی باید شناسایی شود؟
• آن رویداد یا قلم چگونه باید اندازه‌گیری شود؟
• اطلاعات آن به چه شکلی در صورت‌های مالی ارائه شود؟
• چه اطلاعاتی باید در یادداشت‌های توضیحی افشا شود؟

انواع استانداردهای حسابداری کدامند؟

از نظر کاربرد، می‌توان انواع استانداردهای حسابداری را در سه گروه اصلی قرار داد. این دسته‌بندی کمک می‌کند بدانید هنگام آموزش استانداردهای حسابداری باید روی کدام استانداردها بیشتر تمرکز کنید.

۱. استانداردهای عمومی

این گروه، پایه و اساس گزارشگری مالی را تشکیل می‌دهد و تقریباً همه حسابداران با آن سروکار دارند. استانداردهایی مانند نحوۀ ارائه صورت‌های مالی، صورت جریان وجوه نقد و رویه‌های حسابداری در این گروه قرار می‌گیرند.

۲. استانداردهای مرتبط با شناسایی و اندازه‌گیری

این استانداردها مشخص می‌کنند دارایی‌ها، بدهی‌ها، درآمدها و هزینه‌ها چگونه شناسایی و اندازه‌گیری شوند. برای مثال، استانداردهای مربوط به موجودی کالا، درآمد عملیاتی، سرمایه‌گذاری‌ها، دارایی‌های ثابت مشهود و دارایی‌های نامشهود در این گروه قرار می‌گیرند.

۳. استانداردهای تخصصی

این استانداردها برای موضوع‌های خاص یا صنایع ویژه تدوین شده‌اند؛ مانند فعالیت‌های کشاورزی، ابزارهای مالی، گزارشگری مالی میان‌دوره‌ای، فعالیت‌های ساخت املاک یا اندازه‌گیری ارزش منصفانه. اگرچه همه آن‌ها اهمیت دارند، اما معمولاً یک حسابدار در ابتدای مسیر شغلی خود کمتر با این استانداردها سروکار دارد.

اهمیت استانداردهای حسابداری

شاید این سؤال برایتان پیش آمده باشد که چرا یادگیری استانداردهای حسابداری تا این اندازه مهم است؟ مگر یک حسابدار فقط با ثبت اسناد و کار با نرم‌افزارهای حسابداری نمی‌تواند وظایفش را انجام دهد؟

واقعیت این است که ثبت اسناد تنها بخشی از کار یک حسابدار است. آنچه یک حسابدار حرفه‌ای را از دیگران متمایز می‌کند، توانایی تصمیم‌گیری بر اساس استاندارد حسابداری است. هر زمان با یک رویداد مالی روبه‌رو شوید، این استانداردها هستند که مشخص می‌کنند اطلاعات مالی چگونه ثبت، اندازه‌گیری، ارائه و افشا شوند. اهمیت استانداردهای حسابداری عبارت است از:

• ایجاد زبان مشترک بین حسابداران
• استانداردهای حسابداری باعث می‌شوند همه شرکت‌ها از یک چارچوب واحد پیروی کنند و صورت‌های مالی آن‌ها به‌راحتی قابل مقایسه باشد.
• افزایش دقت در گزارش‌های مالی
• رعایت استانداردها از ثبت سلیقه‌ای اطلاعات جلوگیری می‌کند و گزارش‌های مالی را دقیق‌تر، شفاف‌تر و قابل اعتمادتر می‌سازد.
• کمک به تصمیم‌گیری مدیران و سرمایه‌گذاران
• صورت‌های مالی استاندارد، اطلاعات قابل اتکایی در اختیار مدیران، سهامداران و سرمایه‌گذاران قرار می‌دهند که تصمیم‌های مالی بهتری بگیرند.
• کاهش خطاهای حسابداری
• آشنایی با استانداردها باعث می‌شود رویدادهای مالی به‌درستی شناسایی و ثبت شوند و احتمال بروز اشتباهات حسابداری کاهش یابد.
• افزایش اعتبار حسابدار
• تسلط بر استانداردهای حسابداری نشان‌ دهنده دانش و مهارت حرفه‌ای حسابدار است و اعتماد کارفرمایان، حسابرسان و مدیران را افزایش می‌دهد.
• هماهنگی با استانداردهای بین‌المللی ifrs 
• بسیاری از استانداردهای حسابداری ایران با استانداردهای بین‌المللی هم‌راستا هستند و این موضوع، قابلیت مقایسه گزارش‌های مالی را در سطح جهانی افزایش می‌دهد.

نحوه تدوین استانداردهای حسابداری

هر استاندارد قبل از لازم‌الاجرا شدن، چندین مرحله بررسی، اصلاح و تأیید را پشت سر می‌گذارد. این فرآیند باعث می‌شود استانداردها هم از نظر علمی معتبر باشند و هم با شرایط اقتصادی و قوانین ایران هماهنگ شوند. به‌طور خلاصه، مراحل تدوین استانداردهای حسابداری سازمان حسابرسی به این صورت است:

• شناسایی موضوع و بررسی نیاز به تدوین یا اصلاح استاندارد
• بررسی اولیه با مطالعه استانداردهای بین‌المللی و قوانین داخلی
• تصمیم‌گیری درباره ضرورت تدوین یا بازنگری استاندارد
• تهیه پیش‌نویس اولیه توسط کارشناسان
• بازبینی و تکمیل پیش‌نویس توسط کمیته تدوین
• نظرخواهی عمومی از حسابداران، استادان و صاحب‌نظران
• تصویب نهایی و انتشار رسمی توسط سازمان حسابرسی

ترتیب مطالعه استانداردهای حسابداری

یکی از بزرگ‌ترین اشتباه‌هایی که بیشتر دانشجویان و حسابداران انجام می‌دهند، این است که استانداردهای حسابداری را از شماره ۱ شروع می‌کنند و به‌ ترتیب شماره جلو می‌روند. فرض کنید هنوز نمی‌دانید موجودی کالا چگونه اندازه‌گیری می‌شود، درآمد چه زمانی باید شناسایی شود یا یک ذخیره در چه شرایطی ثبت می‌شود. آیا در این شرایط می‌توانید استاندارد شماره ۱ را که درباره ارائه صورت‌های مالی است به‌درستی درک کنید؟

بهترین ترتیب مطالعه استانداردهای حسابداری به شرح زیر است:

استاندارد شماره ۸؛ حسابداری موجودی مواد و کالا
با نحوۀ اندازه‌گیری، قیمت‌گذاری و ثبت موجودی کالا آشنا می‌شوید؛ موضوعی که تقریباً در همه شرکت‌های بازرگانی و تولیدی کاربرد دارد.

استاندارد شماره ۳؛ درآمدهای عملیاتی
یاد می‌گیرید درآمد در چه زمانی و با چه شرایطی شناسایی می‌شود که ثبت فروش و ارائه خدمات را به‌درستی انجام دهید.

استاندارد شماره ۴؛ ذخایر، بدهی‌های احتمالی و دارایی‌های احتمالی
مشخص می‌کند چه زمانی باید ذخیره شناسایی کنید و چه مواردی فقط نیاز به افشا دارند.

استاندارد شماره ۵؛ رویدادهای بعد از تاریخ ترازنامه
نشان می‌دهد رویدادهای بعد از پایان سال مالی چه زمانی باعث اصلاح صورت‌های مالی می‌شوند و چه زمانی فقط باید افشا شوند.

استاندارد شماره ۹؛ حسابداری پیمان‌های بلندمدت
برای شرکت‌های پیمانکاری و پروژه‌محور، نحوۀ شناسایی درآمد و هزینه قراردادهای بلندمدت را توضیح می‌دهد.

استاندارد شماره ۱۰؛ حسابداری کمک‌های بلاعوض دولت
نحوۀ ثبت کمک‌ها، یارانه‌ها و سایر حمایت‌های دولتی را بیان می‌کند.

استاندارد شماره ۱۱؛ دارایی‌های ثابت مشهود
با اصول شناسایی، استهلاک، تجدید ارزیابی و حذف دارایی‌هایی مانند ساختمان، ماشین‌آلات و تجهیزات آشنا می‌شوید.

استاندارد شماره ۱۲؛ افشای اطلاعات اشخاص وابسته
نحوۀ افشای معاملات با مدیران، سهامداران و اشخاص وابسته را آموزش می‌دهد.

استاندارد شماره ۱۳؛ حسابداری مخارج تأمین مالی
مشخص می‌کند هزینه‌هایی مانند سود وام چه زمانی باید به‌عنوان هزینه ثبت شوند و چه زمانی به بهای تمام‌ شده دارایی اضافه شوند.

استاندارد شماره ۱۵؛ حسابداری سرمایه‌گذاری‌ها
با نحوۀ ثبت، اندازه‌گیری و گزارش سرمایه‌گذاری‌های کوتاه‌مدت و بلندمدت آشنا می‌شوید.

استاندارد شماره ۱۶؛ تسعیر ارز
نحوۀ ثبت معاملات ارزی و شناسایی سود یا زیان ناشی از تغییر نرخ ارز را توضیح می‌دهد.

استاندارد شماره ۱۷؛ دارایی‌های نامشهود
اصول حسابداری دارایی‌هایی مانند نرم‌افزار، حق امتیاز، علائم تجاری و سایر دارایی‌های فاقد ماهیت فیزیکی را بیان می‌کند.

استاندارد شماره ۲۱؛ حسابداری اجاره‌ها
نحوۀ ثبت قراردادهای اجاره را از دیدگاه اجاره‌دهنده و اجاره‌کننده توضیح می‌دهد.

استاندارد شماره ۲۲؛ گزارشگری مالی میان‌دوره‌ای
با نحوۀ تهیه و ارائه صورت‌های مالی سه‌ماهه و شش‌ماهه آشنا می‌شوید.

استاندارد شماره ۲۴؛ گزارشگری برحسب قسمت‌های مختلف
نحوۀ ارائه اطلاعات مالی هر بخش فعالیت یا هر منطقه جغرافیایی شرکت را مشخص می‌کند.

استاندارد شماره ۲۶؛ فعالیت‌های کشاورزی
ویژه واحدهای فعال در حوزه کشاورزی است و نحوۀ حسابداری دارایی‌های زیستی و محصولات کشاورزی را بیان می‌کند.

استاندارد شماره ۲۹؛ فعالیت‌های ساخت املاک
برای شرکت‌های ساختمانی و انبوه‌سازی، نحوۀ شناسایی درآمد، هزینه و سود پروژه‌های ساخت املاک را توضیح می‌دهد.

قبل از مطالعه استانداردهای حسابداری، این منابع را بخوانید

در صورتی‌که می‌خواهید متن استانداردهای حسابداری را سریع‌تر و عمیق‌تر یاد بگیرید، پیشنهاد می‌کنم قبل از مطالعه کتاب استانداردهای حسابداری، چند منبع پایه را بخوانید. این منابع کمک می‌کنند با اصطلاحات، ساختار استانداردها و منطق تدوین آن‌ها آشنا شوید و هنگام مطالعه هر استاندارد، کمتر با ابهام روبه‌رو شوید. منابع پیشنهادی برای درک استانداردها مثل:

• مفاهیم نظری گزارشگری مالی
• راهنمای به‌کارگیری استانداردهای حسابداری
• کتاب‌های حسابداری میانه ۱ و ۲
• نشریه‌های شماره ۱۷۵، ۱۹۶ و ۱۹۸ سازمان حسابرسی
• در صورت علاقه به مباحث تلفیق، نشریه ۲۰۰ سازمان حسابرسی

آموزش استانداردهای حسابداری پر کاربرد

برای بسیاری از حسابداران این سؤال مطرح است که استانداردهایی که یک حسابدار باید بلد باشد کدام‌اند؟  آیا لازم است همه استانداردها را مطالعه کنیم؟ در ادامه، مهم‌ترین استانداردهای حسابداری پرکاربرد ایران را بررسی می‌کنیم. 

استاندارد شماره ۱ : نحوه ارائه صورتهای مالی ایران 

استاندارد شماره ۱ حسابداری ایران، با عنوان «نحوۀ ارائه صورت‌های مالی»، پایه و اساس تهیه صورت‌های مالی است. این استاندارد مشخص می‌کند صورت‌های مالی چگونه تهیه و ارائه شوند که استفاده‌کنندگان بتوانند عملکرد یک واحد تجاری را در دوره‌های مختلف و همچنین با سایر شرکت‌ها به‌درستی مقایسه کنند. 

استاندارد شماره ۱: نحوه ارائه صورت‌های مالی
هدف	تعیین چارچوب کلی ارائه صورت‌های مالی
دامنه	تمام واحدهای تجاری
الزامات	شامل ترازنامه، سود و زیان، تغییر حقوق صاحبان سهام، جریان‌های نقدی و یادداشت‌ها؛ قابل مقایسه با دوره‌های قبل.
استاندارد بین المللی	همخوانی با استانداردهای IAS؛ مسئولیت تهیه با هیئت مدیره

استاندارد شماره ۲: صورت جریان‌های نقدی

اگر بخواهید بدانید پول یک شرکت از کجا وارد شده و در چه بخش‌هایی خرج شده است، استاندارد شماره ۲ دقیقاً به همین موضوع می‌پردازد. بر اساس دستورالعمل این استاندارد حسابداری، جریان‌های نقدی هر دوره باید در سه بخش عملیاتی، سرمایه‌گذاری و تأمین مالی طبقه‌بندی و گزارش شود و تصویر روشنی از گردش وجه نقد در اختیار استفاده‌کنندگان از صورت‌های مالی قرار دهد. 

استاندارد شماره ۲: صورت جریان‌های نقدی
هدف	ارائه تصویری روشن از ورود و خروج وجه نقد برای سنجش توان واحد تجاری در ایجاد نقدینگی
دامنه	کلیهٔ واحدهای تجاری دارای صورت‌های مالی
الزامات	طبقه‌بندی جریان‌های نقدی دوره بر اساس فعالیت‌های عملیاتی، سرمایه‌گذاری و تأمین مالی
استاندارد بین المللی	همخوانی با استاندارد IAS ۷ و افشای اطلاعات نقدی و معادل‌های نقد

استاندارد شماره ۳: درآمد عملیاتی 

استاندارد شماره ۳ حسابداری به یکی از مهم‌ترین موضوعات حسابداری، یعنی شناسایی درآمدهای عملیاتی می‌پردازد. به بیان ساده‌تر، این استاندارد مشخص می‌کند درآمد حاصل از فروش کالا، ارائه خدمات، سود سهام، سود تضمین‌ شده و حق امتیاز را چه زمانی باید در حساب‌ها ثبت کنید.

بر اساس این استاندارد، درآمد زمانی شناسایی می‌شود که احتمال دریافت منافع اقتصادی آن وجود داشته باشد و مبلغ درآمد نیز به‌طور قابل اتکا قابل اندازه‌گیری باشد. رعایت این اصول باعث می‌شود صورت‌های مالی دقیق‌تر و قابل اعتمادتر تهیه شوند.

استاندارد شماره ۳: درآمدهای عملیاتی
هدف	تعیین زمان شناسایی درآمدهای عملیاتی حاصل از واحد تجاری
دامنه	شامل درآمدهای حاصل از فروش، خدمات، حق‌الزحمه، سود سهام و حق امتیاز
الزامات	شناسایی درآمد با احتمال ورود منافع اقتصادی با قابلیت اندازه‌گیری
استاندارد بین المللی	هم‌راستا با استاندارد بین ‌المللی IAS ۱۸ برای ثبت دقیق و قابل‌مقایسه درآمدها

استاندارد شماره ۴: ذخایر، بدهی‌های احتمالی و دارایی‌های احتمالی

استاندارد شماره ۴ حسابداری به موضوع تعهدات و ریسک‌های مالی واحد تجاری اشاره دارد. این استاندارد مشخص می‌کند چه زمانی باید برای هزینه‌ها و تعهدات آینده ذخیره شناسایی شود و در چه شرایطی فقط لازم است بدهی‌ها یا دارایی‌های احتمالی در یادداشت‌های توضیحی صورت‌های مالی افشا شوند.

استاندارد شماره ۴: ذخایر، بدهی‌های احتمالی و دارایی‌های احتمالی
هدف	اطمینان از شناسایی و اندازه‌گیری ذخایر و افشای دقیق بدهی‌ها و دارایی‌های احتمالی
دامنه	شامل تمام واحدهای تجاری با ذخایر، تعهدات و منافع مشروط
الزامات	شناسایی ذخایر با وجود تعهدات فعلی و احتمال خروج منابع، افشای دارایی‌ها و بدهی‌های احتمالی
استاندارد بین المللی	هم‌راستا با استاندارد بین‌المللی حسابداری شماره ۳۷ (IAS 37) برای وضوح و قابلیت اتکای گزارش‌های مالی

استاندارد شماره ۸: حسابداری موجودی مواد و کالا 

استاندارد شماره ۸ با عنوان «حسابداری موجودی مواد و کالا»، یکی از کاربردی‌ترین استانداردهای حسابداری است که موضوع آن نحوۀ ثبت، ارزش‌گذاری و گزارش موجودی مواد و کالا است. در صورتی‌که یک واحد تجاری مواد اولیه، کالای در جریان ساخت یا کالای آماده فروش داشته باشد، این استاندارد مشخص می‌کند موجودی‌ها چگونه باید اندازه‌گیری و در صورت‌های مالی گزارش شوند.

بر اساس این استاندارد، موجودی‌ها با بهای تمام‌ شده یا خالص ارزش فروش اندازه‌گیری می‌شوند. همچنین روش‌های رایج ارزش‌گذاری مانند فایفو (FIFO)، میانگین موزون و شناسایی ویژه معرفی شده‌اند. اگر ارزش موجودی کاهش پیدا کند، باید زیان آن شناسایی شود و روش انتخابی نیز در همه دوره‌های مالی به‌صورت یکنواخت اجرا شود.

استاندارد شماره ۸: حسابداری موجودی مواد و کالا
هدف	ثبت و گزارش منصفانه ارزش موجودی‌ها در صورت‌های مالی
دامنه	شامل مواد اولیه، کالای در جریان ساخت و کالای ساخته شده
الزامات	ثبت به قیمت بهای تمام شده یا خالص ارزش فروش با روش فایفو یا میانگین موزون
استاندارد بین المللی	شناسایی کاهش ارزش موجودی‌ها و انتخاب روشی یکنواخت

استاندارد شماره ۹: حسابداری پیمان‌‌های بلند مدت  

استاندارد شماره ۹ برای کسب‌وکارهایی کاربرد دارد که پروژه‌های بلندمدت مانند پروژه‌های عمرانی، ساختمانی یا پیمانکاری اجرا می‌کنند. این استاندارد به شما کمک می‌کند بدانید درآمد و هزینه‌های هر پروژه را در چه زمانی شناسایی کنید که صورت‌های مالی، وضعیت واقعی پروژه را به‌درستی نشان دهند.

در این استاندارد، درآمد و هزینه‌های پیمان معمولاً بر اساس روش درصد پیشرفت کار شناسایی می‌شوند. البته در برخی شرایط خاص، ممکن است از روش تکمیل کار نیز استفاده شود. اجرای صحیح این استاندارد باعث می‌شود گزارش‌های مالی پروژه‌ها دقیق‌تر، شفاف‌تر و قابل اتکاتر باشند.

استاندارد شماره ۹: حسابداری پیمان‌‌های بلند مدت
هدف	شناسایی و گزارش دقیق درآمد و هزینه‌های پیمان‌‌های بلند مدت
دامنه	تمام پروژه‌ها و قراردادهای بلند مدت پیمانکاری مانند ساختمانی و عمرانی
الزامات	ثبت دقیق درآمدها بر‌ اساس پیشرفت کار یا هزینه‌های تحمیل شده
استاندارد بین المللی	انتخاب روش مناسب ثبت، بستگی به قابلیت برآورد نتیجهٔ پیمان

استاندارد شماره ۱۱: دارایی‌ های ثابت مشهود 

استاندارد شماره ۱۱ به نحوۀ ثبت، اندازه‌گیری و گزارش دارایی‌های ثابت مشهود، مثل ساختمان، ماشین‌آلات، تجهیزات و وسایل نقلیه که برای استفاده در فعالیت‌های واحد تجاری خریداری می‌شوند، اشاره دارد. این استاندارد مشخص می‌کند یک دارایی چه زمانی شناسایی شود، با چه مبلغی در دفاتر ثبت شود، استهلاک آن چگونه محاسبه شود و در صورت کاهش ارزش، چه اقداماتی انجام گیرد. همچنین نحوۀ افشای اطلاعات مربوط به این دارایی‌ها در صورت‌های مالی را نیز بیان می‌کند. البته دارایی‌های زیستی، حق امتیاز معادن و دارایی‌های نگهداری‌ شده برای فروش از دامنه این استاندارد خارج هستند.

استاندارد شماره ۱۱: دارایی‌ های ثابت مشهود
هدف	ارائه چارچوب برای شناسایی، اندازه‌گیری و گزارش‌گیری دارایی‌‌های ثابت
دامنه	شامل حسابداری تمام دارایی‌های ثابت مشهود به غیر از دارایی‌های زیستی، حق امتیاز معادن و …
الزامات	ثبت به بهای تمام شده، محاسبه منظم استهلاک و افشای اطلاعات مالی مرتبط
استاندارد بین المللی	به‌روزرسانی ارزش دفتری دارایی با کاهش ارزش و استهلاک

استاندارد شماره ۱۳: حسابداری مخارج تامین مالی 

استاندارد شماره ۱۳ با عنوان «حسابداری مخارج تامین مالی»، به شناسایی، اندازه‌گیری هزینه‌های مرتبط با تأمین مالی و افشای هزینه‌های مرتبط با تأمین وجوه برای ساخت یا تکمیل دارایی‌های واجد شرایط مربوط می‌شود. این استاندارد مشخص می‌کند که هزینه‌های انجام شده برای ساخت، تکمیل یا آماده‌سازی یک دارایی، نباید مستقیماً به‌عنوان هزینه دوره شناسایی شوند؛ بلکه باید به بهای تمام‌ شده همان دارایی اضافه شوند.

رعایت این استاندارد باعث می‌شود ارزش دارایی‌ها به‌درستی محاسبه شود و صورت‌های مالی، تصویر دقیق‌تری از هزینه‌های واقعی سرمایه‌گذاری‌های واحد تجاری ارائه دهند.

استاندارد شماره ۱۳: حسابداری مخارج تأمین مالی
هدف	شناسایی و اندازه‌گیری مخارج تأمین مالی
دامنه	شامل تمام مخارج مرتبط با تأمین مالی در همهٔ واحدهای تجاری
الزامات	شناسایی و تخصیص صحیح هزینه‌ها
استاندارد بین المللی	تنها مخارج مستقیم دارایی‌های واجد شرایط جزء بهای تمام شده محسوب می‌شود

استاندارد شماره ۱۵: حسابداری سرمایه‌گذاری‌ها 

استاندارد شماره ۱۵ حسابداری ایران با عنوان «حسابداری سرمایه‌گذاری‌ها» با هدف تعیین نحوهٔ شناسایی، اندازه‌گیری، ثبت و افشای سرمایه‌گذاری‌های مالی مرتبط با واحدهای تجاری تدوین شده و حسابداری سرمایه‌گذاری در تمام واحدهای تجاری باید مطابق با قوانین این استاندارد انجام شود. 

این استاندارد، نحوهٔ حسابداری سرمایه‌گذاری در واحدهای تجاری فرعی و وابسته را پوشش نمی‌دهد و تنها برای ثبت سرمایه‌گذاری در واحدهای تجاری اصلی کاربرد دارد؛ مگر در مواردی که استانداردهای حسابداری مرتبط با سرمایه‌گذاری‌ در واحدهای تجاری فرعی و وابسته، شیوهٔ دیگری را در نظر گرفته باشند. 

استاندارد شماره ۱۵: حسابداری سرمایه‌گذاری‌ها
هدف	شناسایی، اندازه‌گیری و افشای سرمایه‌گذاری‌ها
دامنه	تمام سرمایه‌گذاری‌های واحدهای تجاری
الزامات	ارائه اطلاعات واضح و روشن برای تصمیم‌گیری‌های اقتصادی
استاندارد بین المللی	اندازه‌گیری سرمایه‌گذاری سریع‌المعامله به ارزش بازار

استاندارد شماره ۱۶: تسعیر ارز

استاندارد شماره ۱۶ با موضوع تسعیر معامله‌های ارزی و صورت‌های مالی، عملیات خارجی را شرح می‌دهد. هدف استاندارد تسعیر ارز، نشان دادن دقیق تأثیر نرخ ارز بر جریان‌های نقدی و ارزش ویژه واحد تجاری بر صورت‌های مالی است که اطلاعات شفاف و قابل اتکایی برای تصمیم‌گیری کاربران فراهم شود. 

استاندارد شماره ۱۶: آثار تغییر در نرخ ارز
هدف	ثبت دقیق تأثیرات نرخ ارز بر جریان‌های نقدی و ارزش ویژه در صورت‌های مالی
دامنه	تسعیر معاملات ارزی و صورت‌های مالی عملیات خارجی
الزامات	ارائه اطلاعات دقیق برای تصمیم‌گیری‌های اقتصادی
استاندارد بین المللی	اقلام پولی و غیرپولی باید به روش متفاوت تسعیر شوند

استاندارد شماره ۲۲: گزارشگری مالی میان دوره‌ای 

استاندارد شماره ۲۲ با عنوان «گزارشگری مالی میان دوره‌ای» برای تعیین حداقل محتوای گزارش‌های مالی میان‌دوره‌ای و اصول شناخت و اندازه‌گیری در تهیهٔ صورت‌های مالی کامل یا فشرده تدوین شده است. این استاندارد، گزارش‌های مالی میان‌دوره‌ای به موقع و قابل اتکا دربارهٔ توان کسب سود، جریان‌های نقدی و شرایط مالی واحد تجاری برای استفاده‌کنندگان صورت‌های مالی ارائه می‌کند. 

استاندارد شماره ۲۲: گزارشگری مالی میان دوره‌ای
هدف	ارائه گزارش‌های مالی میان‌ دوره‌ای
دامنه	همهٔ واحدهای تجاری ارائه‌ دهندهٔ گزارش‌های مالی میان دوره‌ای
الزامات	اطلاع‌رسانی‌های دقیق و به موقع برای تصمیم‌گیری
استاندارد بین المللی	درج یادداشت برای افشای تغییرات مهم مانند عملیات‌های فصلی یا برآوردها

استاندارد شماره ۳۰: سود هر سهم 

استاندارد شماره ۳۰ حسابداری ایران، چارچوبی برای محاسبه و ارائه سود هر سهم تعیین می‌‌کند که مقایسه عملکرد واحدهای تجاری مختلف در یک دوره و عملکرد یک واحد در دوره‌های مختلف را بهبود می‌بخشد. تمرکز اصلی این استاندارد بر استانداردسازی مخرج کسر در محاسبه سود هر سهم است که گزارش‌های مالی دقیق‌تر و شفاف‌تر ارائه شود. 

استاندارد شماره ۳۰: سود هر سهم
هدف	بهبود مقایسه عملکرد واحدهای تجاری در دوره‌های مختلف
دامنه	واحدهای تجاری با سهام عادی عمومی یا در حال عرضه
الزامات	ارائه اطلاعات دقیق برای تصمیم‌گیری سهامداران
استاندارد بین المللی	تأکید بر مخرج کسر برای ثبات رویه در گزارش‌های مالی

استاندارد شماره ۳۴: رویه‌های حسابداری، تغییر در برآوردهای حسابداری و اشتباهات 

استاندارد شماره ۳۴ حسابداری ایران، معیارهایی را برای انتخاب و تغییر رویه‌های حسابداری، نحوهٔ برخورد با تغییرات در برآوردهای حسابداری و اصلاح اشتباه‌های دوره‌های گذشته مشخص می‌کند. استاندارد رویه‌های حسابداری، تغییر در برآوردهای حسابداری و اشتباهات، با هدف ارتقای مرتبط بودن، قابلیت مقایسه و قابل اتکا بودن صورت‌های مالی واحد تجاری در طول زمان با سایر واحدهای تجاری است. 

استاندارد شماره ۳۴: رویه‌های حسابداری، تغییر در برآوردهای حسابداری و اشتباهات
هدف	تعیین معیارهایی برای انتخاب و تغییر رویه‌های حسابداری
دامنه	تمام واحدهای تجاری و صورت‌های مالی آن‌ها
الزامات	افزایش قابلیت اعتماد و مربوط بودن صورت‌های مالی
استاندارد بین المللی	ثبت و افشای دقیق تغییرات و اصلاحات

تفاوت استانداردهای حسابداری ایران و بین المللی 

تفاوت استانداردهای حسابداری ایران و استانداردهای بین‌المللی بیشتر در رویکرد تدوین، نحوۀ اندازه‌گیری و میزان افشای اطلاعات مالی دیده می‌شود. جدول زیر مهم‌ترین تفاوت‌های این دو استاندارد را به‌صورت خلاصه نشان می‌دهد. 

موضوع مقایسه	استانداردهای حسابداری ایران	استانداردهای بین المللی ifrs
هدف اصلی	تنظیم گزارشگری مالی متناسب با شرایط اقتصادی و قانونی ایران	ایجاد زبان مشترک مالی در سطح بین‌المللی
مرجع تدوین	سازمان حسابرسی	Iasb هئیت استانداردهای بین‌المللی
کاربرد	شرکت‌ها و واحدهای تجاری داخل ایران	شرکت‌های بزرگ و بین‌المللی
رویکرد	توجه به الزامات و شرایط داخلی	تمرکز بر اصول و قضاوت حرفه‌ای
ارزش‌گذاری دارایی‌ها	مبتنی بر بهای تمام شده تاریخی	استفاده گسترده از ارزش منصفانه
گزارشگری مالی	بر اساس الزامات استانداردهای ملی ایران	بر اساس استانداردهای ifrs

جمع‌بندی

استانداردهای حسابداری، قلب تپندۀ دنیای مالی و حسابداری هستند. از 44 استاندارد موجود در ایران، برخی مانند استانداردهای ۳، ۸، ۱۱ و ۱ کاربرد روزمره دارند و برخی دیگر مانند استانداردهای ۲۶ و ۲۸ تخصصی‌تر هستند. از بین استانداردهایی که در این مقاله از آکادمی مجتبی خسروی معرفی کردیم، کدام یک در کار روزمره شما بیشترین کاربرد را دارد و چالش‌های اجرایی آن چیست؟ نظرات خود را درکامنت‌ها با ما به اشتراک بگذارید.

سوالات متداول