قوانین پایانه های فروشگاهی و سامانه مودیان 1405 [مطابق با بروزترین تغییرات قانونی + pdf]

آیا میدانید بر اساس قوانین پایانه های فروشگاهی و سامانه مودیان، از ابتدای دی‌ماه ۱۴۰۴ دیگر هیچ صورتحساب کاغذی به عنوان اعتبار مالیاتی پذیرفته نمی‌شود؟ قوانین پایانه های فروشگاهی و سامانه مودیان یک الزام قانونی قطعی است که سازمان امور مالیاتی بر اجرای کامل آن اصرار دارد. اگر تاکنون برای ثبت‌نام در سامانه مودیان اقدام نکرده‌اید یا از جزئیات تکالیف خود بی‌اطلاع هستید، در این مقاله از آکادمی مجتبی خسروی، قانون پایانه های فروشگاهی با آخرین اصلاحات را مرور می‌کنیم.

قانون پایانه های فروشگاهی و سامانه مودیان چه تعریف و الزاماتی برای مودیان دارد؟

قانون پایانه های فروشگاهی و سامانه مودیان، به عنوان یک نقشه‌ راه جدید برای نظام مالیاتی کشور در سال ۱۳۹۸ با هدف شفاف‌سازی گردش پول در کشور، الکترونیکی کردن همه فرآیندهای مالیاتی، جلوگیری از پرداخت مالیات‌های مضاعف و مقابله با فرارهای مالیاتی توسط مجلس شورای اسلامی به تصویب رسید.

قانون پایانه های فروشگاهی و سامانه مودیان در ۶ فصل و ۲۹ ماده تدوین شده و از ابتدای دی‌ماه ۱۴۰۴، مرحله چهارم و حساس‌ترین مرحله اجرای آن آغاز شده است. پس اگر فکر می‌کنید این قانون شامل حال شما نمی‌شود، سخت در اشتباهید؛ چراکه دامنه شمول آن تقریباً تمامی فعالان اقتصادی را در بر می‌گیرد.

در تصویر زیر میتوانید در یک نگاه با کلیه قوانین پایانه های فروشگاهی و سامانه مودیان آشنا شوید:

در ادامه، قصد داریم قوانین پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مودیان را فصل به فصل بررسی کنیم و با استناد به متن قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مودیان، تکالیف و الزامات شما را شرح دهیم.

فصل اول: تعاریف قانون پایانه‌ های فروشگاهی و سامانه مودیان

فصل اول این قانون به تعریف اصطلاحات کلیدی اختصاص دارد. شناخت این تعاریف، اولین قدم برای درک درست قوانین پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مودیان ۱۴۰۵ است. در ادامه با این اصطلاحات آشنا خواهید شد:

• سامانه مودیان
  سامانه‌ای تحت مدیریت سازمان امور مالیاتی که به هر شخص حقیقی یا حقوقی، یک کارپوشه اختصاصی (تجاری یا غیرتجاری) تعلق می‌دهد. تمام تبادل اطلاعات میان شما و سازمان، فقط از طریق همین سامانه انجام می‌شود. برای اتصال به آن، محدود به رایانه نیستید؛ با گوشی، کارتخوان هوشمند یا هر ابزار متصل دیگری هم می‌توانید وارد شوید.
• پایانه فروشگاهی
  فقط دستگاه کارتخوان (POS) نیست. هر وسیله‌ای که به شبکه پرداخت کشور متصل شود و قابلیت صدور صورتحساب الکترونیکی داشته باشد، پایانه فروشگاهی محسوب می‌شود؛ از کارتخوان گرفته تا درگاه پرداخت اینترنتی.
• حافظه مالیاتی
  حافظه الکترونیکی (سخت‌افزاری یا نرم‌افزاری) که اطلاعات صورتحساب‌های شما را ذخیره کرده و به سامانه مودیان ارسال می‌کند. هر حافظه، یک شماره شناسه یکتا دارد که توسط سازمان تعیین می‌شود.
• صورتحساب الکترونیکی
  کاربرگ الکترونیکی با شماره منحصربه‌فرد مالیاتی که اطلاعات آن در حافظه مالیاتی ثبت می‌شود. اگر از کارتخوان یا درگاه پرداخت استفاده کنید، خود رسید یا گزارش پرداخت در حکم صورتحساب الکترونیکی است.
• شرکت‌های معتمد ارائه‌ کننده خدمات مالیاتی
  شرکت‌های دارای پروانه رسمی که وظیفه دارند به شما مشاوره، آموزش، نصب و پشتیبانی تجهیزات را ارائه دهند.
• کارگروه راهبری سامانه مودیان
  کارگروهی با حضور نمایندگان سازمان، وزارت ارتباطات، وزارت صنعت، وزارت اطلاعات و بانک مرکزی که به ریاست رئیس سازمان تشکیل می‌شود. وظیفه آن سیاست‌گذاری، هماهنگی و تدوین استانداردهای تبادل اطلاعات است.

فصل دوم: تکالیف اشخاص مشمول

فصل دوم قانون پایانه های فروشگاهی و سامانه مودیان شامل ماده‌های ۲ تا ۱۴ است و بی‌تردید مهم‌ترین بخش این قانون برای شما به شمار می‌رود. این فصل، دقیقاً به شما می‌گوید که به عنوان یک مودی چه کارهایی باید انجام دهید و چه الزاماتی بر عهده دارید. در واقع، اگر بخواهید بدانید مشمولین قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مودیان دقیقا چه وظایفی دارند، تمام پاسخ‌ها را در همین فصل پیدا خواهید کرد.

ماده ۲: ثبت‌نام و عضویت در سامانه مودیان

این ماده، اولین و اساسی‌ترین تکلیف مشمولین قانون پایانه های فروشگاهی و سامانه مودیان را مشخص می‌کند. کلیه افراد مشمول موظف هستند در سامانه مودیان ثبت‌نام کرده و کارپوشه اختصاصی دریافت کنند. سازمان امور مالیاتی هم موظف است ظرف یک هفته از تاریخ لازم‌الاجرا شدن این ماده، نسبت به ثبت‌نام شما اقدام کند. 

خرده‌فروشی‌ها و واحدهای صنفی که مستقیما با مصرف‌کننده نهایی ارتباط دارند، علاوه بر عضویت در سامانه، موظف به استفاده از پایانه فروشگاهی هستند. همچنین سازمان موظف است با همکاری اتاق اصناف، آموزش و مشاوره لازم را به شما ارائه دهد. اگر به هر دلیلی توانایی استفاده از پایانه فروشگاهی را ندارید، کارگروه ویژه‌ای در هر استان تشکیل می‌شود که وضعیت شما را بررسی می‌کند و در صورت تأیید ناتوانی، شرکت‌های معتمد موظف می‌شوند نسبت به آموزش، نصب و راه‌اندازی تجهیزات برای شما اقدام کنند.

ماده ۳: راه‌اندازی سامانه مودیان

سازمان موظف است حداکثر ظرف ۱۵ ماه از تاریخ لازم‌الاجرا شدن قانون، سامانه مودیان را راه‌اندازی کند و امکان ثبت‌نام و صدور صورتحساب را برای شما فراهم آورد. بر اساس تبصره ۲ این ماده، سه‌ماه پس از راه‌اندازی فقط صورتحساب‌های الکترونیکی ثبت‌ شده در سامانه مودیان، مبنای محاسبه اعتبار مالیاتی قرار می‌گیرد. 

ویژگی‌های فنی پایانه فروشگاهی، حافظه مالیاتی و نحوۀ تبادل اطلاعات توسط کارگروه راهبری تعیین می‌شود. نکته قابل توجه اینکه اگر فعالیت‌های اقتصادی شما در خارج از ایران باشد، الزامی به صدور صورتحساب الکترونیکی برای آن فعالیت‌ها ندارید.

ماده ۴: اصل بر صحت اطلاعات

اطلاعاتی که شما در سامانه مودیان ثبت می‌کنید تا زمانی که خلاف آن ثابت نشود، معتبر و قابل قبول است. مأموران مالیاتی حق مراجعه به محل کسب‌وکار شما و مطالبه دفاتر و اسناد را ندارند، مگر اینکه شما از ثبت‌نام در سامانه امتناع کرده باشید یا تخلف شما بر اساس ماده ۹ اثبات شود. این یک امتیاز بزرگ است که نشان می‌دهد قانون به شما اعتماد کرده است، به شرطی که شما هم به تعهدات خود عمل کنید.

ماده ۵: فرآیند ثبت معاملات و محاسبه مالیات بر ارزش افزوده

این ماده، فرآیند عملیاتی ثبت معاملات را به‌صورت گام‌به‌گام توضیح می‌دهد:

• فروشنده، صورتحساب الکترونیکی را از طریق سامانه مودیان صادر می‌کند (در مورد خرده‌فروشی‌ها، این کار از طریق پایانه فروشگاهی انجام می‌شود).
• اگر خریدار، مصرف‌کننده نهایی نباشد و خود عضو سامانه باشد، صورتحساب به‌طور خودکار به کارپوشه او منتقل شده و به عنوان اعتبار مالیاتی برایش محسوب می‌شود.
• در پایان هر دوره سه‌ ماهه، سامانه به‌طور خودکار بدهی مالیات بر ارزش افزوده شما را محاسبه می‌کند. اگر مالیات فروش شما بیشتر از مالیات خرید باشد، باید مابه‌التفاوت را پرداخت کنید و اگر کمتر باشد، سازمان موظف است مابه‌التفاوت را به شما مسترد کند.
• پس از اتمام موعد مقرر، ماموران مالیاتی حق دخالت در تشخیص بدهی مالیاتی شما را ندارند، مگر در موارد استثنایی که قانون اجازه داده است.

ماده ۶: محدودیت صدور صورتحساب

جمع صورتحساب‌های الکترونیکی صادره توسط شما در هر دوره مالیاتی نمی‌تواند بیشتر از پنج برابر فروش اظهارشده شما در دوره مشابه سال قبل باشد. برای واحدهای جدیدالتاسیس یا فاقد سابقه مالیاتی، این سقف پنج برابر معافیت سالانه موضوع ماده ۱۰۱ قانون مالیات‌های مستقیم است.

اگر بخواهید بیش از این سقف صورتحساب صادر کنید، باید مالیات بر ارزش افزوده آن را پرداخت کنید یا تضمین کافی ارائه دهید؛ در غیر این‌صورت به صورتحساب‌های مازاد، اعتبار مالیاتی تعلق نمی‌گیرد. این ماده برای جلوگیری از ایجاد مودیان صوری در نظام مالیاتی طراحی شده است، اما به گونه‌ای تنظیم شده که راه‌اندازی کسب‌وکارهای جدید با مشکل مواجه نشود.

ماده ۷: جانشینی سامانه مودیان به جای فهرست معاملات

ماده ۷ قانون پایانه های فروشگاهی و سامانه مودیان چه می‌گوید؟ خبر خوب اینجاست که صورتحساب‌های الکترونیکی ثبت‌ شده در سامانه مودیان، به‌طور کامل جایگزین سامانه فهرست معاملات موضوع ماده ۱۶۹ قانون مالیات‌های مستقیم می‌شود. یعنی دیگر نیازی نیست جداگانه فهرست معاملات خود را تهیه و ارائه کنید؛ این کار به‌صورت خودکار توسط سامانه انجام می‌شود و شما از یک تکلیف اداری سنگین خلاصه می‌شوید.

ماده ۸: عواقب عدم ثبت‌نام یا عدم استفاده از پایانه

اگر از ثبت‌نام در سامانه مودیان خودداری کنید یا خرده‌فروشی باشید و از پایانه فروشگاهی استفاده نکنید، مشمول امتیاز ماده ۴ (اصل بر صحت اطلاعات) نخواهید شد. سازمان موظف است مالیات متعلق به فروش شما را به هر طریق ممکن (از جمله مراجعه به محل فعالیت و رسیدگی به دفاتر) تعیین و مطالبه کند و هیچ گونه اعتبار مالیاتی برای خریدهای شما منظور نخواهد شد. البته اگر پیش یا حین دادرسی عضو سامانه شوید، سازمان موظف است اعتبار مالیاتی شما را بر اساس اطلاعات سامانه پذیرفته و از بدهی شما کسر کند.

ماده ۹: نحوه برخورد با تخلفات (کتمان، کم‌اظهاری یا بیش‌اظهاری)

ماده ۹ قانون پایانه های فروشگاهی و سامانه مودیان مالیاتی چه می‌گوید؟ ماده ۹ درباره زمانی است که اطلاعات فروش یا معاملات به‌درستی ثبت نشده باشد؛ برای مثال، بخشی از فعالیت یا معامله کتمان شود، صورتحساب صادر نشود یا قیمت و مقدار فروش کمتر یا بیشتر از واقع ثبت شود.

در این وضعیت، سازمان ابتدا تخلف را از طریق سامانه به مودی اطلاع می‌دهد. اگر مودی آن را بپذیرد و اطلاعات را در کارپوشه اصلاح کند، مودی فقط مشمول جریمه‌های ماده ۲۲ خواهد شد. اما اگر آن را نپذیرد و اصلاح نکند، علاوه بر جرائم ماده 22 قانون پایانه های فروشگاهی و سامانه مودیان، سازمان پرونده را با اسناد و مدارک به هیأت حل اختلاف مالیاتی ارجاع می‌دهد و در صورت تأیید تخلف، می‌تواند نسبت به حسابرسی اقدام کند.

ماده ۱۰: اعلام حساب‌های بانکی و کارتخوان‌ها

مشمولین قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مودیان موظف هستند شماره حساب‌های بانکی خود را به عنوان حساب تجاری و شناسه یکتای کارتخوان‌های مورد استفاده برای فعالیت شغلی خود را به سازمان اعلام کنند. سازمان این اطلاعات را به بانک مرکزی ارسال می‌کند. بر اساس این ماده:

• حساب‌های اشخاص حقوقی، به‌صورت پیش‌فرض «حساب تجاری» محسوب می‌شوند.
• حساب‌های اشخاص غیرتجاری، پیش‌فرض «حساب غیرتجاری» هستند؛ مگر اینکه به عنوان حساب تجاری معرفی شوند.
• کلیه وجوه واریزی به حساب‌های تجاری، به عنوان وجوه مرتبط با فعالیت‌های صاحب حساب در نظر گرفته می‌شود.
• در صورتی که به حساب‌های غیرتجاری بیش از حدنصاب‌های تعیین‌ شده وجه واریز شود، آن وجوه به عنوان درآمد مشمول مالیات تلقی شده و جریمه می‌شود. البته این حکم، مانع از اعتراض شما با ارائه اسناد و مدارک نیست.

ماده ۱۱: اطلاعات بانکی و تراکنش‌ها

بانک‌ها و مؤسسات مالی موظفند اطلاعات ریزتراکنش‌های حساب‌های تجاری و غیرتجاری را به سازمان ارسال کنند. پس از یک سال از لازم‌الاجرا شدن این ماده، کلیه تراکنش‌ها دارای شناسه یکتا خواهند بود. دستگاه‌های کارتخوانی که تعلق آن‌ها به مودی مشخصی تأیید نشده باشد، از شبکه پرداخت بانکی کشور حذف می‌شوند. این ماده، شفافیت مالی را به حداکثر می‌رساند و امکان فرار مالیاتی را به حداقل کاهش می‌دهد. سازمان موظف است هر شش ماه، گزارش پیشرفت اجرای این ماده را به کمیسیون اقتصادی مجلس ارائه کند.

ماده ۱۲: شرایط اضطراری و نقص فنی

اگر به دلیل بروز حادثه یا نقص فنی امکان صدور صورتحساب الکترونیکی برای شما فراهم نبود، باید تا پایان روز اداری بعد، مراتب را از طریق کارپوشه خود در سامانه مودیان به سازمان یا شرکت معتمد اطلاع دهید و تا زمان رفع مشکل، فروش‌های خود را به ترتیبی که سازمان تعیین می‌کند، ثبت و صورتحساب‌ها را ارسال کنید.

ماده ۱۳: تعطیلی واحد کسب‌وکار

اگر به هر دلیلی (تعطیلی موقت یا دائم یا انحلال) بهره‌برداری از پایانه فروشگاهی متوقف شود، باید ظرف مدت ۱۰ روز، مراتب را از طریق کارپوشه خود به سازمان یا شرکت معتمد اطلاع دهید. در مواردی که تعطیلی به حکم مراجع قانونی یا به دلیل قوه قهریه (حوادث غیرمترقبه) باشد، تا رفع موانع از این مهلت معاف هستید.

ماده ۱۴: تغییرات شغلی و مکانی

اگر نسبت به تغییر شغل یا محل فعالیت، تغییر مالکیت یا اجاره واحد کسب‌وکار اقدام می‌کنید، باید ظرف مدت ۱۰ روز این تغییرات را از طریق کارپوشه خود به سازمان یا شرکت معتمد اطلاع دهید.

فصل سوم: تکالیف سازمان‌ها، دستگاه‌ها و مراجع ذی‌ربط

فصل سوم قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مودیان شامل ماده‌های ۱۴ مکرر (الحاقی ۱۴۰۲)، ۱۵، ۱۶ و ۱۶ مکرر (الحاقی ۱۴۰۴/۰۴/۰۸) است. ممکن است از خود بپرسید: «تا الان همه‌ی تکالیف بر عهده خودم بود، حالا نوبت به کی می‌رسد؟» 

به بیان ساده‌تر، اگر قرار است شما به عنوان یک مودی تکالیف خود را به درستی انجام دهید، ابتدا باید زیرساخت‌های مورد نیاز توسط این نهادها فراهم شده باشد. در واقع این فصل از قانون، تضمین‌کننده‌ اجرای درست قانون از سمت حاکمیت است و به وظایف سازمان امور مالیاتی، بانک مرکزی، وزارتخانه‌ها، دفاتر اسناد رسمی و سایر نهادهای کلیدی اشاره می‌کند. 

ماده ۱۴ مکرر (الحاقی ۱۴۰۲/۰۸/۲۳): تسهیل تکالیف مودیان خاص

این ماده که به موجب قانون تسهیل تکالیف مودیان به قانون اضافه شده است، یکی از مهم‌ترین تخفیف‌ها را برای گروهی از مودیان در نظر گرفته است. بر اساس این ماده، سازمان می‌تواند مودیانی که میزان فروش سالانه آن‌ها کمتر از ۲۵ برابر معافیت موضوع ماده ۸۴ قانون مالیات‌های مستقیم است را از صدور صورتحساب الکترونیکی معاف کند. 

اما توجه داشته باشید که اگر از این معافیت استفاده کنید، خریداران شما نمی‌توانند از صورتحساب شما به عنوان اعتبار مالیاتی استفاده کنند و این خرید برای آن‌ها به عنوان هزینه قابل قبول مالیاتی پذیرفته نخواهد شد. همچنین از ابتدای سال ۱۴۰۵، رسید کارتخوان برای مودیانی که فروش سالانه آن‌ها از نصاب تعیین‌ شده عبور کند، دیگر به عنوان صورتحساب الکترونیکی محسوب نمی‌شود.

ماده ۱۵: دسترسی به اطلاعات سامانه مودیان

این ماده، به موضوع حفاظت از اطلاعات و نحوۀ دسترسی به آن می‌پردازد. بر اساس این ماده، دستورالعمل نحوۀ دسترسی به اطلاعات سامانه مودیان، توسط کارگروه تعامل‌پذیری دولت الکترونیکی تعیین می‌شود. سازمان هم موظف است در ایجاد و استقرار سامانه، نسبت به صیانت و حفاظت از اطلاعات اشخاص و رعایت مقررات امنیت فضای تبادل اطلاعات (افتا) اقدام کند. متخلفان از این مفاد، ضمن جبران خسارت وارده مشمول مجازات موضوع ماده ۲۷۹ قانون مالیات‌های مستقیم می‌شوند. این ماده، امنیت اطلاعات شما را تضمین می‌کند و به شما اطمینان می‌دهد که داده‌های شما در اختیار افراد غیرمجاز قرار نخواهد گرفت.

ماده ۱۶: هماهنگی با مراجع صدور مجوز

مراجع ذی‌ربط مانند وزارت صنعت، معدن و تجارت، اتاق بازرگانی و سایر نهادهای صادر کننده مجوز موظف هستند ظرف مدت شش ماه از تاریخ لازم‌الاجرا شدن قانون، فرآیندهای مربوط به صدور، تجدید، تمدید، اصلاح یا ابطال پروانه کسب‌وکار، کارت بازرگانی و مجوز فعالیت‌های اقتصادی را به گونه‌ای اصلاح کنند که هرگونه شروع فعالیت اقتصادی جدید، تغییر نوع فعالیت، تغییر مالک یا مالکان، تغییر محل و سایر تغییرات مرتبط با کسب‌وکار اشخاص، بدون ثبت یا اصلاح اطلاعات مربوط در سامانه مودیان امکان‌پذیر نباشد. به بیان ساده‌تر از این پس، سامانه مودیان به عنوان مرجع اصلی ثبت اطلاعات هویتی و شغلی شما شناخته می‌شود و هیچ تغییراتی در کسب‌وکار شما بدون به‌روزرسانی اطلاعات در این سامانه معتبر نخواهد بود.

ماده 16 مکرر قانون پایانه های فروشگاهی: تکمیل پایگاه اطلاعاتی و استقرار بستر اجرایی

یکی از مهم‌ترین تغییرات مورد توجه در قانون پایانه های فروشگاهی با آخرین اصلاحات، ماده 16 مکرر است. این ماده دامنه صدور صورتحساب الکترونیکی را فراتر از فروش معمول کالا و خدمت توسعه داده و موضوعاتی مانند برخی معاملات اوراق بهادار، سود و تسهیلات، برخی پرداخت‌ها، معاملات طلا و ارز، نقل‌وانتقال اموال و بعضی خدمات دفاتر اسناد رسمی را در بر می‌گیرد.

همچنین برای برخی اشخاص غیرتجاری، ارتباط میان تراکنش بانکی و صورتحساب الکترونیکی مورد توجه قرار گرفته است. این ماده به همین دلیل در بررسی قوانین پایانه های فروشگاهی و سامانه مودیان 1405 اهمیت زیادی دارد.

• نقل و انتقال اوراق بهادار و تقسیم سود: 
  شرکت سپرده‌گذاری مرکزی اوراق بهادار، ناشران اوراق، کارگزاران و نهادهای مالی موظفند هم‌زمان با تقسیم سود یا فروش اوراق، صورتحساب الکترونیکی صادر کنند. سازمان ثبت اسناد و املاک هم موظف است هم‌زمان با نقل‌وانتقال سهام، صورتحساب الکترونیکی صادر کند.
• سود سپرده و تسهیلات: 
  کلیه بانک‌ها و مؤسسات مالی موظفند برای وجوه واریزی از قبیل سود سپرده، سود اوراق مشارکت و تسهیلات، صورتحساب الکترونیکی صادر کنند.
• پرداخت‌های تحت عناوین مختلف: 
  کلیه اشخاص تجاری که پرداخت‌هایی مانند حقوق، دستمزد، حقوق بازنشستگی، مستمری، کارانه، یارانه، خسارت‌های بیمه‌ای و سایر عناوین مشابه انجام می‌دهند، موظفند برای آن‌ها صورتحساب الکترونیکی صادر کنند.
• قرض، ودیعه و وثیقه:
  بانک‌ها و مؤسسات مالی موظفند برای پرداخت‌هایی که دریافت‌کننده را متعهد به استرداد می‌کند (مانند قرض و ودیعه)، صورتحساب الکترونیکی صادر کنند.
• دفاتر اسناد رسمی و فرماندهی انتظامی: 
  دفاتر اسناد رسمی موظفند در خصوص هرگونه انتقال املاک، واگذاری منافع و ثبت مطالبات، صورتحساب الکترونیکی صادر کنند. فرماندهی انتظامی هم در خصوص تعویض پلاک وسایل نقلیه موظف به صدور صورتحساب است.
• طلا، ارز و رمزپول: 
• اشخاص تجاری مجاز به خرید و فروش طلا، نقره، ارز و رمزپول موظفند برای معاملات خود صورتحساب الکترونیکی صادر کنند.
• انتقال اموال غیرمنقول فاقد سند رسمی:
• کلیه اشخاص تجاری و غیرتجاری موظفند صورتحساب الکترونیکی هرگونه انتقال عین یا حق واگذاری محل و سایر حقوق مربوط به اموال غیرمنقول فاقد سند رسمی را از طریق سامانه ثبت الکترونیک اسناد صادر کنند.

فصل چهارم: تشویق ها و تسهیلات

فصل چهارم قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مودیان، شامل ماده‌های ۱۷ تا ۲۱ است و شاید بتوان گفت خوش‌آیندترین بخش این قانون برای مودی به شمار می‌رود. تا اینجا با تکالیف سنگین و ضمانت‌های اجرایی آشنا شدید؛ اما قانون‌گذار به خوبی می‌داند که برای ترغیب فعالان اقتصادی به همکاری با این نظام جدید، انگیزه‌های مثبت بسیار مؤثرتر از تهدید به جریمه است. به همین دلیل، در این فصل امتیازات و پاداش‌های قابل‌ توجهی پیش‌بینی شده است که می‌تواند تأثیر مستقیمی بر سودآوری شما داشته باشد:

ماده ۱۷: پاداش همکاری برای صاحبان مشاغل

سازمان موظف است در پنج سال اول پس از استقرار سامانه مودیان، به صاحبان مشاغلی که فروش خود را با پایانه فروشگاهی انجام می‌دهند و کالاهای مورد نیاز را از واحدهای عضو سامانه خریداری می‌کنند، پاداش دهد. مبلغ این پاداش، معادل بیست درصد (۲۰%) مالیات بر ارزش افزوده پرداختی شما در هر دوره یا یک درصد (۱%) فروش شماست؛ هر کدام که کمتر باشد. سقف این پاداش، شصت میلیون (۶۰.۰۰۰.۰۰۰) ریال در هر دوره است و از مالیات دوره بعدی شما کسر می‌شود. اگر مشمول مالیات بر ارزش افزوده نباشید، این پاداش از مالیات عملکرد همان سال شما کسر می‌شود، اما حداکثر تا پنجاه درصد (۵۰%) مالیات عملکرد ابرازی شما.

ماده ۱۸: تشویقات و جایزه برای استفاده سامانه مودیان

سازمان امور مالیاتی برای تشویق مصرف‌کنندگان نهایی (اشخاص حقیقی) به خرید از فروشندگان مجهز به پایانه فروشگاهی، قرعه‌کشی برگزار می‌کند و از هر ده صورتحساب، یک صورتحساب را به صورت برخط انتخاب کرده و دو برابر مبلغ مالیات بر ارزش افزوده پرداختی خریدار را به حساب او واریز می‌کند. 

نکته: جوایز این قرعه‌کشی تا سقف معافیت مالیات بر درآمد حقوق (موضوع ماده ۸۴ قانون مالیات‌های مستقیم) از پرداخت مالیات معاف هستند. 

ماده ۱۹: پذیرش اظهارنامه بدون رسیدگی

سازمان موظف است اظهارنامه‌های مالیات بر عملکرد مودیانی که تمام مقررات قانون را رعایت کرده‌اند و اظهارنامه را بر مبنای اطلاعات سامانه مودیان تنظیم و در مهلت مقرر ارائه داده‌اند، از طریق انطباق با اطلاعات پایگاه داده راستی‌آزمایی کند. در صورت عدم مغایرت، اظهارنامه شما بدون رسیدگی پذیرفته می‌شود.

سازمان مجاز است حداکثر دو و نیم درصد (۲.۵%) از مودیان عضو سامانه را به صورت تصادفی انتخاب و بررسی کند. شما می‌توانید اظهارنامه خود را از طریق سامانه مودیان ارائه دهید و اطلاعات خرید و فروش شما به‌طور خودکار به اظهارنامه منتقل می‌شود؛ فقط ثبت سایر اقلام مانند حقوق، اجاره و استهلاکات بر عهده شماست.

ماده ۲۰: معافیت از ارائه دفاتر و اسناد

سازمان موظف است مودیانی که تمام تکالیف قانون را رعایت کرده‌اند و از نرم‌افزارهای حسابداری مورد تأیید کارگروه راهبری استفاده می‌کنند، از ارائه دفاتر یا اسناد و مدارک موضوع قوانین مالیات‌های مستقیم و مالیات بر ارزش افزوده مستثنی کند. این یعنی با نظم مالیاتی و استفاده از نرم‌افزارهای استاندارد، از ارائه دفاتر کاغذی و اسناد فیزیکی معاف می‌شوید و در زمان و هزینه خود صرفه‌جویی می‌کنید.

ماده ۲۱: بخشودگی جریمه‌های مالیات بر ارزش افزوده سنوات قبل

در صورت ثبت‌نام شما در سامانه مودیان و انجام تکالیف قانونی، سازمان می‌تواند بدهی مالیات بر ارزش افزوده شما را که مربوط به سال ۱۳۹۶ و قبل از آن است، قطعی و کلیه جریمه‌های مربوطه را به مدت سه سال تعلیق کند و در صورتی که در این سه سال تخلف جدیدی (موضوع ماده ۹) مرتکب نشوید، جریمه‌های تعلیق‌ شده به‌کلی بخشیده می‌شود.

فصل پنجم: ضمانت‌ های اجرایی

یکی از رایج‌ترین سوالات مودیان این است که اگر تکالیف سامانه مودیان را انجام ندهیم چه می‌شود؟ فصل پنجم قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مودیان، جرائم سامانه مودیان را در ماده‌های ۲۲ تا ۲۵ پیش‌بینی کرده است که در ادامه مرور می‌کنیم.

ماده ۲۲ قانون پایانه های فروشگاهی و سامانه مودیان چه حکمی دارد؟

جرائم ماده 22 قانون پایانه های فروشگاهی و سامانه مودیان عبارت است از:

• عدم صدور صورتحساب الکترونیکی: اگر بدون صدور صورتحساب، فروش انجام دهید، مشمول جریمه‌ای معادل ده درصد (۱۰%) مجموع مبلغ آن فروش یا بیست میلیون (۲۰.۰۰۰.۰۰۰) ریال می‌شوید؛ هر کدام که بیشتر باشد.
• عدم عضویت در سامانه مودیان یا عدم استفاده از پایانه فروشگاهی: این تخلف، جریمه‌ای معادل ده درصد (۱۰%) مجموع مبلغ فروش انجام‌ شده یا بیست میلیون (۲۰.۰۰۰.۰۰۰) ریال دارد و علاوه بر آن، از معافیت‌های مالیاتی و مشوق‌های قانونی در همان سال محروم می‌شوید.
• عدم اعلام شماره حساب بانکی: اگر حساب یا حساب‌های بانکی خود را به سازمان اعلام نکنید، جریمه‌ای معادل ده درصد (۱۰%) مجموع مبلغ فروش از طریق آن حساب یا بیست میلیون (۲۰.۰۰۰.۰۰۰) ریال برای شما در نظر گرفته می‌شود و از معافیت‌های مالیاتی محروم خواهید شد.
• عدم تحویل صورتحساب چاپی به خریدار یا مخدوش کردن آن: جریمه این تخلف، دو درصد (۲%) مبلغ صورتحساب یا بیست میلیون (۲۰.۰۰۰.۰۰۰) ریال است؛ هر کدام که بیشتر باشد.
• عدم رعایت مواد ۱۲، ۱۳ و ۱۴ (اظهار نقص فنی، تعطیلی و تغییرات): اگر این موارد را به موقع اعلام نکنید، جریمه‌ای معادل یک درصد (۱%) مبلغ فروش گزارش‌ نشده یا ده میلیون (۱۰.۰۰۰.۰۰۰) ریال پرداخت می‌کنید.

سازمان امور مالیاتی نمی‌تواند بیش از پنجاه درصد (۵۰%) از جریمه‌های این ماده را بخشودگی کند، مگر اینکه عدم انجام تکالیف، خارج از اختیار شما باشد که در آن صورت سازمان مکلف است جرائم را به‌کلی ببخشد. یعنی اگر واقعاً به دلیل مشکلات فنی یا شرایط خارج از کنترل نتوانسته‌اید تکلیف خود را انجام دهید، جای نگرانی نیست.

ماده ۲۳: مجازات برای تولید یا استفاده از تجهیزات معیوب

اگر کسی به قصد تقلب یا اخلال در نظام مالیاتی، اقدام به تولید، عرضه یا استفاده از تجهیزات سخت‌افزاری و نرم‌افزاری معیوب کند یا پایانه فروشگاهی خود یا دیگران را تخریب کند، علاوه بر جبران خسارت به مجازات‌های تعزیری درجه شش (به غیر از حبس) محکوم می‌شود. اگر این تخلف بیش از سه بار تکرار شود، مجازات درجه پنج و در صورت تشکیل گروه‌های سازمان‌یافته، مجازات درجه چهار در انتظار متخلف خواهد بود.

ماده ۲۴: تعطیلی واحدهای متخلف

اگر واحدی از ثبت‌نام در سامانه مودیان خودداری کند، سازمان مراتب را به مرجع صادرکننده مجوز اعلام می‌کند. آن مرجع موظف است ظرف یک هفته به واحد متخلف اخطار دهد. اگر ظرف ده روز از دریافت اخطار نسبت به عضویت در سامانه اقدام نشود، برای بار اول به مدت دو هفته و برای بار دوم از دو تا شش ماه توسط نیروی انتظامی تعطیل یا مسدود می‌شود. در صورت تداوم تخلف پس از یک سال، مجوز فعالیت واحد متخلف ابطال خواهد شد. بانک مرکزی هم موظف است در زمان تعطیلی، درگاه‌ها و پایانه‌های پرداخت واحد متخلف را مسدود کند.

ماده ۲۵: عدم اعتبار صورتحساب‌های ثبت‌ نشده

پس از انقضای مواعد مندرج در ماده ۳، صورتحساب‌هایی که در سامانه مودیان ثبت نشده باشد، معتبر نیست و در مراجع دادرسی مالیاتی قابل استناد نخواهد بود. دستگاه‌های اجرایی هم موظفند در پذیرش اسناد هزینه‌ای فقط صورتحساب‌های ثبت‌ شده در سامانه را بپذیرند.

همچنین سازمان موظف است صرفاً هزینه‌های دارای صورتحساب الکترونیکی را به عنوان هزینه‌های قابل قبول مالیاتی بپذیرد. اگر هزینه‌ای فاقد صورتحساب الکترونیکی است، می‌توانید از طریق کارپوشه تجاری نسبت به ثبت آن اقدام کنید و سازمان موظف است آن را مورد رسیدگی قرار دهد. عدم رسیدگی سازمان، به منزله تأیید هزینه‌های اعلام‌ شده است.

فصل ششم: نظارت بر اجرا

اجرای درست قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مودیان فقط به انجام تکالیف مودیان محدود نمی‌شود. برای اینکه این قانون به‌درستی اجرا شود و مودیان هم در مسیر ثبت صورتحساب‌ها و انجام تکالیف خود تنها نباشند، قانون سازوکار مشخصی برای نظارت، پشتیبانی و تنظیم مقررات در نظر گرفته است. در فصل ششم این قانون ماده‌های ۲۶ تا ۲۹، وظایف سازمان امور مالیاتی، شرکت‌های معتمد و نحوۀ نظارت و اجرای این مقررات مشخص شده است. 

ماده ۲۶؛ نظارت و پشتیبانی از مودیان

سازمان امور مالیاتی برای اینکه مودیان بتوانند صورتحساب‌های الکترونیکی را به درستی در سامانه مودیان ثبت کنند، شرکت‌‌های معتمد ارائه‌ دهنده خدمات مالیاتی را ارائه داده است. شرکت‌‌های معتمد مالیاتی دارای پروانه رسمی از سازمان امور مالیاتی هستند و می‌توانند در زمینه آموزش، مشاوره فنی، پشتیبانی تجهیزات و برخی خدمات مورد نیاز به مودیان کمک کنند.

شرایط، نحوۀ انتخاب و تعرفه‌های این شرکت‌ها (به استثنای تعرفه صدور صورتحساب) توسط کارگروه راهبری تعیین می‌شود. نکته مهم اینکه سازمان موظف است تعرفه صدور صورتحساب الکترونیکی را از محل وصولی‌های جاری مالیات بر ارزش افزوده پرداخت کند و حساب مخصوصی نزد خزانه‌داری کل کشور برای این کار ایجاد شده است. تا پایان سال ۱۴۰۵، هزینه آموزش مودیان و فرهنگ‌سازی اجرای این قانون نیز از همین محل تأمین می‌شود. یعنی شما برای آموزش و صدور صورتحساب، هزینه اضافی پرداخت نمی‌کنید.

ماده ۲۷؛ مرکز تنظیم مقررات

برای اینکه فعالیت شرکت‌های معتمد و زیرساخت‌های مربوط به پایانه‌های فروشگاهی و صورتحساب الکترونیکی چارچوب مشخصی داشته باشد، سازمان امور مالیاتی مکلف است مرکز تنظیم مقررات را در ساختار خود ایجاد کند. این مرکز وظیفه دارد بر شرکت‌های معتمد نظارت کند و در زمینه تنظیم مقررات، تعیین استانداردها، مشخصات فنی و شاخص‌های توسعه شبکه پایانه‌های فروشگاهی و صورتحساب الکترونیکی فعالیت داشته باشد.

ماده ۲۸؛ تکلیف جریمه‌ها چگونه مشخص می‌شود؟

اگر جریمه‌ای طبق این قانون برای مودی تعیین شود، نحوۀ مطالبه، وصول، تقسیط، بخشودگی و ترتیبات پرداخت مربوط به جریمه‌های این قانون، طبق احکام قانون مالیات‌های مستقیم خواهد بود. یعنی همان رویه‌هایی که برای سایر جریمه‌های مالیاتی وجود دارد، برای این قانون نیز اعمال می‌شود و جای نگرانی بابت رویه‌های جدید و ناآشنا نیست. 

ماده ۲۹؛ تغییر برخی مقررات قبلی

ماده ۲۹ به تغییر و لغو برخی احکام قبلی در حوزه مالیاتی و صنفی می‌پردازد. طبق اصلاحیه سال ۱۴۰۴، پس از پایان مهلت‌های مقرر در ماده ۳، برخی احکام قبلی قانون مالیات‌های مستقیم و قانون نظام صنفی کشور برای مودیان این قانون منتفی می‌شود.

در مجموع، فصل ششم نشان می‌دهد که اجرای قانون فقط به وظایف مودیان محدود نمی‌شود؛ سازمان امور مالیاتی، شرکت‌های معتمد و نهادهای نظارتی هم هرکدام وظایف مشخصی برای اجرای درست این سامانه دارند.

تاریخ لازم الاجرا شدن قانون پایانه های فروشگاهی

یکی از پرسش‌های پرتکرار این است که قانون پایانه های فروشگاهی از چه تاریخی اجرا شد؟ پاسخ این سؤال برای همه کسب‌وکارها یکسان نیست؛ چون زمان اجرای قانون و فراخوان سامانه مودیان با توجه به نوع و دسته‌بندی مودیان متفاوت در نظر گرفته شده است.

اگر صاحب کسب‌وکار هستید، قبل از هر اقدامی بهتر است ابتدا مشخص کنید در کدام گروه قرار می‌گیرید. تاریخ‌های اعلام‌ شده برای ثبت‌نام و اجرای تکالیف سامانه مودیان به‌طور کلی به این شکل بوده است:

• شرکت‌های عضو بورس و فرابورس: ۱۴۰۲/۰۷/۰۱
• شرکت‌های دولتی و سایر دستگاه‌های اجرایی موضوع ماده ۵ قانون مدیریت خدمات کشوری: ۱۴۰۲/۰۷/۰۱
• اشخاص حقوقی: ۱۴۰۲/۱۰/۰۱
• صاحبان مشاغل گروه‌های اول و دوم: ۱۴۰۲/۱۰/۰۱
• سایر اشخاص مشمول باقی‌مانده: ۱۴۰۲/۱۰/۰۱

تاریخ اجرای قانون سامانه مودیان و ثبت‌نام در این سامانه به نوع و گروه مودی بستگی دارد. اگر هنوز در مورد مشمولیت یا تاریخ شروع تکالیف خود مطمئن نیستید، بهتر است ابتدا گروه مالیاتی و نوع فعالیتتان را مشخص کنید که در ادامه مسیر دچار اشتباه نشوید.

اطلاعات کامل در مورد سامانه مودیان مالیاتی را در مقاله زیر بخوانید:

سامانه مودیان چیست؟

قانون پایانه های فروشگاهی و سامانه مودیان pdf

اگر به دنبال دانلود کتاب قانون پایانه های فروشگاهی و سامانه مودیان یا آیین‌ نامه قانون پایانه های فروشگاهی و سامانه مودیان هستید، پیشنهاد حرفه‌ای این است که فقط به نسخه‌های قدیمی یا فایل‌های بدون تاریخ اکتفا نکنید.

در سال ۱۴۰۵، بررسی «آخرین اصلاحات» اهمیت زیادی دارد؛ زیرا بخشی از ماده‌های قانون در سال ۱۴۰۴ اصلاح یا الحاق شده‌اند. در نتیجه، یک متن قدیمی ممکن است تصویر کاملی از تکالیف فعلی شما ارائه نکند. در ادامه، فایل PDF آیین نامه قانون پایانه های فروشگاهی و سامانه مودیان را با شما به اشتراک می‌گذاریم:

جمع‌بندی

قوانین پایانه های فروشگاهی و سامانه مودیان 1405 را نباید فقط مجموعه‌ای از مقررات مربوط به کارتخوان یا صدور صورتحساب دانست. این قانون یک زنجیره کامل ایجاد کرده است: از ثبت اطلاعات و حساب‌های تجاری گرفته، تا صدور صورتحساب الکترونیکی، انتقال اطلاعات، محاسبه مالیات بر ارزش افزوده، اظهارنامه، مزایا و در نهایت جرائم. به نظر شما سخت‌ترین بخش اجرای قوانین پایانه های فروشگاهی و سامانه مودیان 1405 برای صاحبان کسب‌وکار چیست؟ تجربه یا سؤال خود را در بخش دیدگاه‌ها بنویسید.

سوالات متداول