مالیات نقل و انتقال سهام چقدر است؟ انواع و نحوه پرداخت آن

آیا تاکنون برایتان پیش آمده که بخواهید سهام یک شرکت را واگذار کنید، اما ندانید مالیات نقل و انتقال سهام چقدر است و چه کسی باید آن را پرداخت کند؟ این موضوع، به خصوص در هنگام ثبت انتقال سهام شرکت‌های سهامی خاص بسیار اهمیت دارد. در این مقاله از آکادمی مجتبی خسروی، با انواع مالیات نقل و انتقال سهام و نحوه محاسبه هر کدام آشنا می‌شویم.

مالیات نقل و انتقال سهام چقدر است؟

مالیات بر نقل و انتقال سهام در نظام مالیاتی ایران، در زمره مالیات‌های مستقیم و به طور مشخص زیرمجموعه‌ «مالیات بر دارایی» قرار می‌گیرد. در این چارچوب، از آنجا که سهام به عنوان بخشی از دارایی‌های مالی یا سرمایه‌ای اشخاص (حقیقی یا حقوقی) شناخته می‌شود، هرگونه انتقال مالکیت آن مشمول مقررات خاص مالیاتی است؛ به طوری که طبق تبصره ۱ ماده ۱۴۳ و ماده ۱۴۳ مکرر قانون مالیات‌های مستقیم، قانون‌گذار با هدف شفافیت و ساماندهی دارایی‌های مالی، نرخ‌های مشخصی را برای انتقال سهام در شرکت‌های بورسی و غیربورسی تعیین کرده است تا از این طریق، ضمن اعمال عدالت مالیاتی بر ثروت و دارایی‌های نقدشونده، درآمدهای دولت از محل گردش مالکیت دارایی‌های سرمایه‌ای تحقق یابد.

مالیات نقل و انتقال سهام، مالیات مقطوعی است که هنگام انتقال یا حق‌ تقدم سهام دریافت می‌شود و نرخ این مالیات به محل معامله و نوع شرکت بستگی دارد. برای سهام شرکت‌های غیر بورسی، مالیات بر اساس ارزش اسمی سهام و در بازارهای خارج از بورس دارای مجوز، مبنای محاسبه ارزش فروش سهام است. بنابراین، پیش از انجام انتقال بهتر است نوع شرکت و محل معامله را مشخص کنید که مالیات را با مبنای درست محاسبه و پرداخت کنید. 

مالیات نقل و انتقال سهام در بورس چگونه محاسبه می شود؟

بر اساس تبصره ۲ ماده ۱۴۳ قانون مالیات‌های مستقیم، هنگام فروش سهام شرکت‌های پذیرفته‌ شده در بورس اوراق بهادار و همچنین سایر اوراق بهادار قابل معامله در بورس، مالیات مقطوعی معادل ۰.۵ درصد ارزش فروش از انتقال‌ دهنده دریافت می‌شود. به بیان ساده‌تر، مبلغ مالیات از روی مبلغ فروش محاسبه شده و فروشنده سهام مسئول پرداخت آن است. 

مالیات نقل و انتقال سهام = ارزش فروش سهام × ۰/۵ درصد

برای مثال، فرض کنید شخصی ۱۰۰ میلیون تومان از سهام یک شرکت سهامی عام پذیرفته‌ شده در بورس را به فروش برساند. مالیات نقل و انتقال این معامله برابر با ۵۰۰ هزار تومان خواهد بود:

۱۰۰,۰۰۰,۰۰۰ × ۰.۵٪ = ۵۰۰,۰۰۰ تومان

بنابراین در معاملات بورسی، مالیات نقل و انتقال سهام به‌صورت مقطوع و بر اساس ارزش فروش محاسبه می‌شود و مالیات دیگری بابت سود حاصل از این معامله با همین عنوان دریافت نمی‌شود.

مالیات نقل و انتقال سهام شرکت سهامی عام

در مالیات نقل و انتقال سهام شرکت سهامی عام، ابتدا باید مشخص شود سهام شرکت در بورس یا بازار خارج از بورس دارای مجوز پذیرفته شده است یا خارج از این بازارها معامله می‌شود. صرفاً «سهامی عام» بودن شرکت، به‌تنهایی نرخ ۰/۵ درصد را ایجاد نمی‌کند؛ معیار اصلی، وضعیت پذیرش و محل انجام معامله است.

سهام شرکت سهامی عام پذیرفته‌ شده در بورس یا بازار خارج از بورس دارای مجوز، هنگام معامله مشمول مقررات ماده ۱۴۳ مکرر قانون مالیات‌های مستقیم است. در این حالت، مالیات مقطوع بر اساس ارزش فروش سهام محاسبه می‌شود و کارگزار آن را هنگام انتقال از فروشنده دریافت می‌کند.

برای مثال، فروشنده سهام یک شرکت سهامی عام، سهام خود را به ارزش ۸۰۰ میلیون تومان بفروشد. مالیات معامله با نرخ ۰/۵ درصد برابر است با:

۸۰۰,۰۰۰,۰۰۰ × ۰/۵٪ = ۴,۰۰۰,۰۰۰ تومان

در این وضعیت، مالیات از محل همان معامله دریافت می‌شود و فروشنده برای پرداخت جداگانه این مالیات، فرآیند مستقلی در سازمان امور مالیاتی ندارد.

مالیات نقل و انتقال سهام شرکت های غیر بورسی چگونه محاسبه می شود؟

برای مالیات نقل و انتقال سهام شرکت‌های غیر بورسی، مبنای محاسبه قیمت واقعی معامله نیست؛ بلکه طبق تبصره ۱ ماده ۱۴۳ قانون مالیات‌های مستقیم، مالیات به صورت مقطوع و معادل ۴ درصد ارزش اسمی سهام، سهم‌الشرکه یا حق‌ تقدم منتقل‌ شده محاسبه می‌شود. بنابراین، در صورتی‌که سهام با قیمتی بیشتر یا کمتر از ارزش اسمی معامله شود، مبنای محاسبه این مالیات همان ارزش اسمی است. 

مالیات نقل و انتقال = ارزش اسمی سهام منتقل‌شده × ۴٪

در نتیجه، برای محاسبه مالیات یک شرکت غیر بورسی، سه مورد را ابتدا مشخص کنید:

• ارزش اسمی سهام منتقل‌ شده
• نوع حق یا سهام مورد انتقال
• وضعیت شرکت از نظر بورسی یا غیر بورسی بودن

با مشخص شدن این سه مورد، محاسبه مالیات بسیار ساده‌تر می‌شود و احتمال اشتباه در زمان پرداخت هم کاهش پیدا می‌کند. برای مثال، فرض کنید ارزش اسمی سهام منتقل‌ شده یک شرکت غیر بورسی، ۲ میلیارد تومان باشد. مالیات مقطوع این انتقال برابر است با:

۲,۰۰۰,۰۰۰,۰۰۰ × ۴٪ = ۸۰,۰۰۰,۰۰۰ تومان

در این نوع معامله، انتقال‌ دهنده سهام مسئول پرداخت مالیات است و باید مالیات متعلق را پیش از انتقال به حساب سازمان امور مالیاتی واریز کند. سپس گواهی پرداخت مالیات برای انجام مراحل ثبت انتقال مورد استفاده قرار می‌گیرد.

مالیات نقل و انتقال شرکت سهامی خاص

در شرکت سهامی خاص، انتقال سهام به شخص دیگر می‌تواند در نتیجه خروج یکی از سهامداران، ورود سهامدار جدید یا فروش بخشی از سهام انجام شود. اگر سهام این شرکت در بازار رسمی موردنظر معامله نشود، مالیات انتقال آن بر اساس تبصره ۱ ماده ۱۴۳ محاسبه می‌شود. بنابراین، مالیات نقل و انتقال سهام شرکت سهامی خاص برابر با ۴ درصد ارزش اسمی سهام منتقل‌ شده است.

مثلاً اگر سهامداری ۲ میلیارد تومان ارزش اسمی سهام خود را منتقل کند، مالیات آن برابر است با:

۲,۰۰۰,۰۰۰,۰۰۰ × ۴٪ = ۸۰,۰۰۰,۰۰۰ تومان

پس قبل از نهایی کردن فرآیند انتقال، باید مبلغ مالیات محاسبه و پرداخت شود.

مالیات نقل و انتقال سهام شرکت تعاونی

در مورد مالیات نقل و انتقال سهام شرکت تعاونی هم باید نوع انتقال و وضعیت قانونی سهام بررسی شود. در صورتی‌که سهام یا سهم‌الشرکه یک شرکت تعاونی منتقل شود و شرکت در بورس یا بازار خارج از بورس دارای مجوز پذیرفته نشده باشد، مالیات نقل و انتقال بر اساس تبصره ۱ ماده ۱۴۳ قانون مالیات‌های مستقیم محاسبه می‌شود؛ یعنی ۴ درصد ارزش اسمی سهام یا سهم‌الشرکه منتقل‌ شده.

بنابراین، قبل از انجام انتقال بهتر است اساسنامه شرکت، نوع سهم و شیوه ثبت انتقال بررسی شود؛ زیرا صرفاً استفاده از عنوان «تعاونی» برای تعیین نرخ مالیات کافی نیست.

مالیات نقل و انتقال سهام شرکت مسئولیت محدود

در شرکت با مسئولیت محدود، انتقال سهم‌الشرکه از نظر مالیاتی با شرکت‌های غیر بورسی دیگر تفاوتی ندارد. طبق تبصره ۱ ماده ۱۴۳ قانون مالیات‌های مستقیم، مالیات نقل و انتقال سهام شرکت مسئولیت محدود به صورت مقطوع و برابر با ۴ درصد ارزش اسمی سهم‌الشرکه منتقل‌ شده محاسبه می‌شود. بنابراین مبلغی که خریدار و فروشنده برای معامله توافق کرده‌اند، مبنای محاسبه این مالیات نیست.

پس اگر قصد انتقال سهم‌الشرکه یک شرکت مسئولیت محدود را دارید، بهتر است پیش از تنظیم اسناد انتقال، مبلغ مالیات را محاسبه و پرداخت کنید که فرآیند ثبت تغییرات بدون مانع پیش برود.

مالیات نقل و انتقال سهام به عهده کیست؟

یکی از مهم‌ترین پرسش‌ها هنگام انتقال سهام این است که چه کسی مسئول پرداخت مالیات نقل و انتقال سهام است؟ 

در شرکت‌های غیر بورسی، تبصره ۱ ماده ۱۴۳ قانون مالیات‌های مستقیم انتقال‌ دهنده را مکلف کرده است که مالیات متعلق را پیش از انتقال به حساب سازمان امور مالیاتی کشور واریز کند. بنابراین فروشنده باید قبل از تکمیل فرآیند انتقال، مالیات قانونی را محاسبه و پرداخت کند.

در معاملات بورسی، شرایط کمی متفاوت است. طبق ماده ۱۴۳ مکرر، کارگزار بورس یا بازار خارج از بورس دارای مجوز، مالیات مقرر را هنگام انتقال از انتقال‌ دهنده دریافت می‌کند و آن را به حساب تعیین‌ شده سازمان امور مالیاتی واریز می‌کند.

پرداخت الکترونیکی مالیات نقل و انتقال سهام

اگر قصد انتقال سهام خود را دارید، یکی از مراحل مهمی که نباید از آن غافل شوید، نحوۀ پرداخت مالیات نقل و انتقال سهام و دریافت گواهی مربوط به آن است. البته روش پرداخت این مالیات برای سهام بورسی و غیر‌بورسی یکسان نیست و بهتر است قبل از شروع فرآیند انتقال، تفاوت این دو روش را بدانید. 

پرداخت مالیات نقل و انتقال سهام بورسی

در معاملات سهام شرکت‌های بورسی، پرداخت مالیات برای فروشنده ساده‌تر انجام می‌شود. در این حالت، کارگزار بورس مالیات نقل و انتقال سهام را از فروشنده دریافت و به حساب سازمان امور مالیاتی واریز می‌کند. بنابراین، فروشنده معمولاً نیازی ندارد شخصاً برای پرداخت مالیات به اداره مالیاتی مراجعه کند.

پس از پرداخت، رسید مربوط به مالیات باید در مهلت مقرر به اداره مالیاتی ارائه شود که گواهی پرداخت مالیات نقل و انتقال سهام صادر شود. به همین دلیل، بهتر است رسید پرداخت را تا پایان فرآیند انتقال نزد خود نگه دارید.

پرداخت الکترونیکی مالیات نقل و انتقال سهام غیر‌بورسی

در شرکت‌های غیر‌بورسی، پرداخت مالیات بر عهده شخص انتقال‌ دهنده سهام است. برای این کار، ابتدا درخواست نقل و انتقال سهام در سامانه ثبت شرکت‌ها ثبت می‌شود. پس از رسیدن درخواست به مرحله پرداخت مالیات، انتقال‌ دهنده می‌تواند مالیات متعلقه را به‌صورت الکترونیکی پرداخت کند.

برای پرداخت، باید وارد درگاه ملی خدمات مالیاتی به نشانی my.tax.gov.ir شوید و با استفاده از نام کاربری و رمز عبور خود وارد حساب کاربری شوید. اگر هنوز در این سامانه حساب کاربری ندارید، ابتدا باید مراحل ثبت‌نام را انجام دهید. پس از ورود به سامانه، مراحل پرداخت به‌صورت کلی به این شکل است:

1. ورود به حساب کاربری در درگاه ملی خدمات مالیاتی
2. وارد کردن رمز یک‌بار مصرف ارسال‌ شده به تلفن همراه
3. انتخاب گزینه «مدیریت پرداخت و پذیرنده‌ها»
4. انتخاب گزینه «پرداخت مالیات نقل و انتقال سهام»
5. بررسی اطلاعات قبض و مبلغ مالیات
6. پرداخت الکترونیکی مالیات و دریافت رسید

بعد از پرداخت، اطلاعات مربوط به پرداخت از جمله شناسه پرداخت، مبلغ قبض و تاریخ پرداخت به‌صورت برخط برای اداره ثبت شرکت‌ها ارسال می‌شود. بنابراین، برای ارائه رسید پرداخت به اداره ثبت شرکت‌ها معمولاً نیازی به مراجعه حضوری نخواهید داشت.

گواهی پرداخت مالیات نقل و انتقال سهام

بعد از پرداخت مالیات، یکی از مدارکی که در انتقال سهام شرکت‌های غیر بورسی اهمیت دارد، گواهی پرداخت مالیات نقل و انتقال سهام است. این گواهی نشان می‌دهد مالیات مربوط به انتقال مورد نظر پرداخت شده و می‌تواند برای تکمیل فرآیند ثبت انتقال، مورد استفاده قرار گیرد.

طبق تبصره ۱ ماده ۱۴۳ قانون مالیات‌های مستقیم، ادارات ثبت و دفاتر اسناد رسمی هنگام ثبت تغییرات یا تنظیم سند انتقال، باید گواهی پرداخت مالیات مربوط را دریافت و به پرونده انتقال اضافه کنند. به همین دلیل، پرداخت مالیات بدون پیگیری وضعیت گواهی، فرآیند انتقال را کامل نمی‌کند.

تفاوت مالیات نقل و انتقال سهام در بورس، فرا بورس و سایر بازارهای غیر بورسی چیست؟

تفاوت مالیات نقل و انتقال سهام در بورس، فرابورس و شرکت‌های غیر بورسی فقط به نرخ مالیات مربوط نمی‌شود؛ بلکه مبنای محاسبه و نحوۀ پرداخت در هر کدام متفاوت است. در بورس و فرابورس، مالیات بر اساس ارزش فروش سهام محاسبه می‌شود، اما در شرکت‌های غیر بورسی مانند سهامی خاص و مسئولیت محدود، مبنای محاسبه ارزش اسمی سهام یا سهم‌الشرکه است. برای اینکه این تفاوت‌ها را سریع و دقیق ببینید، جدول زیر را از دست ندهید. 

جریمه عدم انتقال مالیات نقل و انتقال سهام شرکت ها

در شرکت‌های غیر بورسی، مالیات نقل و انتقال سهام باید پیش از انتقال توسط انتقال‌ دهنده پرداخت شود. در صورت پرداخت نکردن مالیات، گواهی پرداخت صادر نمی‌شود و ثبت انتقال سهام با مشکل مواجه خواهد شد.

همچنین طبق ماده ۱۹۹ قانون مالیات‌های مستقیم، در مواردی که شخص مکلف به کسر و پرداخت مالیات، تکلیف خود را انجام ندهد، ۱۰ درصد مالیات پرداخت‌ نشده به عنوان جریمه تعلق می‌گیرد و در صورت تاخیر، ۲٫۵ درصد مالیات به ازای هر ماه تاخیر محاسبه می‌شود.

جمع‌بندی

مالیات نقل و انتقال سهام بسته به اینکه سهام در بورس، فرابورس یا یک شرکت غیر بورسی معامله شود، نرخ و شیوه محاسبه متفاوتی دارد. در بورس و فرابورس، مالیات ۰.۵ درصد ارزش فروش است؛ اما در شرکت‌های غیر بورسی، ۴ درصد ارزش اسمی سهام یا سهم‌الشرکه محاسبه می‌شود. به نظر شما چرا مالیات نقل و انتقال سهام در شرکت غیر بورسی بر اساس ارزش اسمی محاسبه می‌شود، نه مبلغ واقعی معامله؟ نظرات خود را در کامنت‌ها با ما به اشتراک بگذارید.

سوالات متداول