اظهارنامه مالیاتی چیست؟ نحوه تنظیم + مهلت ارسال

اظهارنامه مالیاتی، یکی از مهم‌ترین کارنامه‌های مالی عملکرد هر کسب‌وکار و بسیاری از مودیان محسوب می‌شود؛ اما هنوز افراد زیادی نمی‌دانند چه کسانی باید آن را ارسال کنند، چه مدارکی لازم دارند یا در صورت تاخیر در ارسال چه جرایمی در انتظارشان خواهد بود. در این مقاله از آکادمی مجتبی خسروی، با انواع و نحوۀ تکمیل اظهارنامه مالیاتی آشنا می‌شویم.

انواع اظهارنامه مالیاتی کدامند؟

اظهارنامه مالیاتی، گزارشی از عملکرد مالی یک شخص حقیقی یا حقوقی در یک دوره مالی مشخص است. به بیان ساده‌تر، همه اشخاصی که به نوعی فعالیت اقتصادی دارند یا ثروت و درآمد غیرمنتظره‌ای به دست آورده‌اند، موظف هستند اطلاعات مربوط به درآمدها و هزینه‌های خود را در طول یک دوره مالی، به صورت کتبی و بر اساس ساختار استاندارد به سازمان امور مالیاتی تحویل دهند.

انواع اظهارنامه مالیاتی بسته به نوع فعالیت شما متفاوت است. اینکه به‌عنوان شخص حقیقی یا حقوقی فعالیت می‌کنید، ملکی را اجاره داده‌اید یا مشمول مالیات بر ارزش افزوده هستید، تعیین می‌کند که باید کدام اظهارنامه را ارسال کنید. در ادامه، انواع اظهارنامه مالیاتی را با هم مرور می‌کنیم.

اظهارنامه عملکرد اشخاص حقیقی

در صورتی‌که به عنوان صاحب کسب‌وکار یا شغل آزاد فعالیت می‌کنید، این همان اظهارنامه‌ای است که باید در پایان هر سال مالی تکمیل کنید. در اظهارنامه مالیاتی اشخاص حقیقی، درآمدها، هزینه‌ها و نتیجه عملکرد مالی کسب‌وکارتان ثبت می‌شود تا سازمان امور مالیاتی بتواند مالیات شما را بررسی و تعیین کند.

اطلاعاتی که باید در سامانه اظهارنامه مالیاتی اشخاص حقیقی ثبت شود، با توجه به گروه‌بندی مشاغل مالیاتی متفاوت بوده و مهم‌ترین مبنای سازمان امور مالیاتی برای بررسی وضعیت مالی و محاسبه مالیات شما محسوب می‌شود.

اظهارنامه عملکرد اشخاص حقوقی

همه شرکت‌ها و مؤسسات موظف هستند تا چهار ماه پس از پایان سال مالی، گزارش درآمدها، هزینه‌ها و عملکرد مالی خود را از طریق اظهارنامه مالیاتی اشخاص حقوقی به سازمان امور مالیاتی ارسال کنند. اگر اعضای یک شرکت، علاوه بر فعالیت شرکت، کسب‌وکار مستقلی نیز داشته باشند، باید برای فعالیت شخصی خود نیز اظهارنامه جداگانه ارسال کنند.

اظهارنامه مالیات بر ارزش افزوده

در صورتی‌که کسب‌وکار شما مشمول مالیات بر ارزش افزوده باشد، لازم است در پایان هر فصل، اطلاعات خرید، فروش و مالیات ارزش افزوده را در اظهارنامه مربوط، ثبت و برای سازمان امور مالیاتی ارسال کنید. به بیان ساده‌تر، مالیات بر ارزش افزوده مبلغی است که هنگام فروش از خریدار دریافت می‌کنید و هنگام خرید کالا یا خدمات به فروشنده می‌پردازید.

اظهارنامه مالیات بر ارث

اگر پس از فوت یک شخص قرار باشد اموال و دارایی‌های او بین وراث تقسیم شود، ابتدا باید این دارایی‌ها به سازمان امور مالیاتی اعلام شوند تا مالیات بر ارث محاسبه و پرداخت شود. تا زمانی که این مراحل انجام نشود، انتقال یا ثبت رسمی بسیاری از اموال و دارایی‌های متوفی امکان‌پذیر نخواهد بود.

اظهارنامه مالیات بر درآمد اتفاقی

گاهی ممکن است بدون اینکه فعالیت اقتصادی خاصی انجام داده باشید، دارایی یا درآمد ارزشمندی به دست آورید؛ برای مثال یک خودرو، آپارتمان یا مال با ارزش دیگری را به عنوان هدیه دریافت کنید. در چنین شرایطی اگر این درآمد مشمول مالیات باشد، باید اظهارنامه مالیات بر درآمد اتفاقی را تکمیل و ارسال کنید.

اظهارنامه املاک و مستغلات

در صورتی‌که از طریق فروش، انتقال یا اجاره ملک درآمدی کسب کرده‌اید، باید آن را در اظهارنامه مربوط به املاک و مستغلات اعلام کنید. برای هر نوع درآمد ملکی، اظهارنامه مخصوصی وجود دارد. برای مثال، درآمد حاصل از اجاره ملک باید در اظهارنامه مالیات بر درآمد اجاره املاک، ثبت و ارسال شود.

اظهارنامه مشاغل خودرویی

افرادی که از طریق خودرو درآمد کسب می‌کنند، مانند رانندگان حمل‌ونقل عمومی، خودروهای باری یا ماشین‌آلات راه‌سازی، باید وضعیت درآمد و هزینه‌های خود را به سازمان امور مالیاتی اعلام کنند. مالیات این گروه معمولاً به یکی از دو روش زیر تعیین می‌شود:

• مالیات مقطوع: بدون نیاز به ارائه اظهارنامه مالیاتی
• مالیات غیرمقطوع: با ارائه اظهارنامه مالیاتی

اظهارنامه انحلال شرکت

در صورتی‌که فعالیت یک شرکت به پایان برسد و شخصیت حقوقی آن منحل شود، مدیران شرکت باید این موضوع را از طریق اظهارنامه انحلال شرکت به سازمان امور مالیاتی اعلام کنند. ارسال این اظهارنامه یکی از تکالیف قانونی شرکت در زمان انحلال است.

اظهارنامه عدم فعالیت شرکت

گاهی یک شرکت ثبت شده، اما هنوز فعالیت اقتصادی خود را شروع نکرده یا در یک سال مالی هیچ فعالیتی نداشته است. در چنین شرایطی هم نباید پرونده مالیاتی را بدون اقدام رها کنید. لازم است عدم فعالیت شرکت را به سازمان امور مالیاتی اعلام کنید که وضعیت پرونده مالیاتی شرکت به‌درستی ثبت شود.

اظهارنامه مالیاتی شامل چه کسانی می‌شود؟

اگر این سؤال برایتان پیش آمده که اظهارنامه مالیاتی شامل چه کسانی می‌شود، باید گفت: 

ارائه اظهارنامه مالیاتی یکی از مهم‌ترین وظایف مودیان مالیاتی است و هر شخصی که مشمول این تکلیف باشد، باید متناسب با نوع فعالیت یا درآمد خود، اظهارنامه را به‌صورت صحیح و کامل و در مهلت قانونی به سازمان امور مالیاتی ارسال کند. آشنایی با افراد مشمول، اولین قدم برای انجام درست این تکلیف و جلوگیری از جرایم مالیاتی است.

• اشخاص حقیقی که از محل کسب‌وکار یا فعالیت اقتصادی درآمد دارند
• اشخاص حقوقی مانند شرکت‌ها و مؤسسه‌ها
• افرادی که از اجاره املاک، نقل و انتقال دارایی‌ها یا برخی منابع دیگر، درآمد مشمول مالیات کسب می‌کنند
• اشخاصی که درآمد اتفاقی، ارث یا سایر منابعی دارند که قانون برای آن تکلیف مالیاتی تعیین کرده است

مهلت ارسال اظهارنامه مالیاتی

مهلت ارسال اظهارنامه مالیاتی برای همه مودیان یکسان نیست و با توجه به نوع اظهارنامه تفاوت دارد. اگر اظهارنامه را بعد از پایان مهلت قانونی ارسال کنید، ممکن است مشمول جریمه شوید و برخی معافیت‌ها یا تسهیلات مالیاتی را از دست بدهید.

در جدول زیر، مهلت ارسال مهم‌ترین انواع اظهارنامه را مشاهده می‌کنید:

نوع اظهارنامه	مهلت ارسال	ماده قانون مالیات مستقیم
مالیات بر ارث	حداکثر یک سال از تاریخ فوت متوفی	26
حبس و نذر و وقف	سه ماه از تاریخ وقوع فوت یا عقد وصیت کننده	38 و 39
منافع حاصل از املاک	31 تیر ماه سال بعد	80
نقل و انتقالات املاک	ظرف 1 ماه از انجام معامله	80
حقوق بگیران از اشخاص مقیم خارج	31 تیر سال بعد	88
عملکرد اشخاص حقیقی	31 خرداد سال بعد	97 و 100
اشخاص حقوقی	چهار ماه پس از پایان سال مالی (معمولا 31 تیر سال بعد)	110
اظهارنامه عدم فعالیت	چهار ماه پس از پایان سال مالی (معمولا 31 تیر سال بعد)	110
شخص حقوقی در حال انحلال	قبل از تشکیل مجمع عمومی (سایر ارکان صلاحیت دار)	114
شخص حقوقی منحل شده	6 ماه از تاریخ ثبت انحلال در اداره ثبت شرکت‌ها	116
درآمد انتقال منافع اموال	31 اردیبهشت سال بعد	123
درآمد اتفاقی	پایان ماه بعد از تحصیل درآمد یا تعلق منافع	126
اظهارنامه اصلاحی	یک ماه از تاریخ انقضای مهلت تسلیم اظهارنامه اصلی	226
دریافت کنندگان سکه	31 خرداد سال بعد	–
مالیات بر ارزش افزوده	15 روز از تاریخ انقضای هر دوره	–
معاملات فصلی	45 روز از تاریخ انقضای هر دوره	–

با توجه به آخرین اعلام سازمان امور مالیاتی، مهلت اظهارنامه مالیاتی 1405 حقیقی و سایر اظهارنامه‌های مالیاتی که موعد قانونی آن‌ها در این بازه قرار داشته، تا پایان شهریور ۱۴۰۵ تمدید شده است. بنابراین در صورتی‌که هنوز اظهارنامه خود را ارسال نکرده‌اید، بهتر است این فرصت را از دست ندهید و ثبت اطلاعات را به روزهای پایانی موکول نکنید تا با اختلال‌های احتمالی سامانه یا مشکلات ثبت اطلاعات مواجه نشوید.

نحوه ارسال اظهارنامه مالیاتی

امروزه ثبت اظهارنامه مالیاتی آنلاین از طریق سامانه مایتکس و درگاه‌های الکترونیکی سازمان امور مالیاتی انجام می‌شود. البته قبل از ارسال اظهارنامه، لازم است مراحل ثبت نام اظهارنامه مالیاتی و تشکیل پرونده مالیاتی را انجام داده باشید تا امکان ثبت و ارسال اطلاعات برای شما فراهم شود:

1. دریافت اطلاعات کاربری و ورود به حساب مایتکس با کمک نام کاربری و رمز عبور
2. ثبت‌نام در نظام مالیاتی کشور به آدرس tax.gov.ir و تشکیل پرونده مالیاتی (برای صاحبان کسب‌وکارها)
3. مراجعه به بخش مربوطه بر اساس نوع اظهارنامه مورد نظر:
   اظهارنامه‌های عملکردی و ارزش افزوده در بخش “فهرست پرونده‌های مالیاتی”
   اظهارنامه ارث و اجاره مستغلات در بخش “اظهارنامه‌ها و منابع مالیاتی”
   اظهارنامه نقل و انتقال املاک و خودرو در بخش “خدمات املاک و خودرو”
4. آماده سازی اسناد و مدارک مستند
5. تکمیل و ثبت اطلاعات به صورت دقیق و کامل
6. تایید نهایی اطلاعات و ارسال اظهارنامه
7. دریافت کد رهگیری مالیاتی
8. صدور قبض پرداخت الکترونیکی و پرداخت مالیات

نکته: در تکمیل و ارسال انواع اظهارنامه دقت کنید؛ زیرا گاهی امکان اصلاح اطلاعات وجود ندارد و یا اصلاحات با اعمال جرائمی همراه خواهد بود.

مدارک مورد نیاز برای تکمیل اظهارنامه مالیاتی

قبل از تکمیل اظهارنامه، بهتر است مدارک اظهارنامه مالیاتی را به‌طور کامل آماده کنید. هرچه اطلاعات و اسناد شما کامل‌تر باشد، احتمال بروز خطا در ثبت اطلاعات کمتر خواهد بود.  این اسناد و مدارک به شرح جدول زیر هستند:

مدارک مورد نیاز جهت تکمیل اظهارنامه مالیاتی
1. کلیۀ مجوزهای دریافتی برای فعالیت اقتصادی	2. اسناد مربوط به مالکیت یا اجاره محل فعالیت
3. کلیۀ اسناد و مدارک مربوط به تاسیس یا تغییرات برای اشخاص حقوقی مانند اساسنامه و یا آگهی‌های مندرج در روزنامه رسمی	4. کپی مدارک هویتی (شناسنامه و کارت ملی) اشخاص حقیقی و صاحبان امضا اشخاص حقوقی
5. اسناد و مدارک کلیۀ قراردادهای منعقد شده با کلیه اشخاص اعم از حقیقی یا حقوقی	6. ترازنامه و صورت سود و زیان (برای اظهارنامه عملکرد)
7. صورت بهای تمام شده کالای ساخته شده و کالای فروش رفته (برای اظهارنامه عملکرد)	8. مانده سود و زیان دوره قبل و گردش حساب تعدیلات سنواتی (برای اظهارنامه عملکرد)
9. گواهی مهر و امضا شده گردش حساب‌های مربوط به فعالیت اقتصادی	10. فاکتورهای خرید و فروش (برای اظهارنامه مالیات بر ارزش افزوده و معاملات فصلی)
11. اطلاعات مربوط به دفاتر قانونی مانند کد رهگیری	12. قبوض مالیاتی پرداخت شده قبلی
13. کارت بازرگانی	14. اطلاعات رسیدگی‌های مالیاتی قبلی
15. اطلاعات مورد نیاز برای ورود به سامانه (نام کاربری، رمز عبور و کد رهگیری)	16. کلیۀ اسناد و مدارکی که به هر نحو در تایید درآمد یا هزینه موثر است؛ نظیر فیش واریز حقوق کارمندان یا حق بیمه‌های پرداختی

جریمه عدم ارسال اظهارنامه مالیاتی

سازمان مالیاتی با هدف ایجاد ضمانت اجرایی برای انجام تکالیف و تعهدات قانونی، جرائم مختلفی برای بی‌توجهی در انجام هر یک از تکالیف مالیاتی در نظر گرفته است. این جرایم شامل عدم ارسال انواع اظهارنامه مالیاتی و یا دیرکرد در پرداخت مالیات است. جرایم عدم تسلیم اظهارنامه به شرح جدول زیر هستند:

ماده قانون مالیات‌های مستقیم	شرح	میزان جریمه	وضعیت بخشودگی
ماده 192	عدم تسلیم اظهارنامه در مهلت مقرر (اشخاص حقوقی و صاحبان مشاغل)	30% مالیات متعلق	غیرقابل بخشش
ماده 192	عدم تسلیم اظهارنامه در مهلت مقرر (سایر مودیان)	10%	غیرقابل بخشش
ماده 190	تاخیر در پرداخت مالیات متعلق	2.5% به ازای هر ماه	قابل بخشش
ماده 193	عدم ارائه دفاتر و اسناد و مدارک به سازمان	20% مبلغ مالیات	قابل بخشش
ماده 35 قانون ارزش افزوده	عدم ارسال اظهارنامه ارزش افزوده	2 برابر مالیات و عوارض متعلق	قابل بخشش
ماده 37 قانون ارزش افزوده	تاخیر در پرداخت مالیات و عوارض	2% نسبت به مالیات و عوارض متعلق به ازای هر ماه	قابل بخشش

تفاوت اظهارنامه مالیاتی اشخاص حقیقی و حقوقی

یکی از موضوعاتی که هنگام ارسال اظهارنامه مالیاتی باعث ایجاد سوال می‌شود، تفاوت بین اظهارنامه مالیاتی اشخاص حقیقی و اظهارنامه مالیاتی اشخاص حقوقی است. هر دو گروه موظف هستند اطلاعات مالی خود را به سازمان امور مالیاتی ارائه کنند، اما نوع اطلاعات، نحوۀ بررسی و برخی مدارک مورد نیاز آنها با یکدیگر تفاوت دارد.

به بیان ساده‌تر، شخص حقیقی همان فردی است که به نام خودش فعالیت اقتصادی انجام می‌دهد، مانند فروشنده، پزشک، پیمانکار یا صاحب یک کسب‌وکار شخصی. در مقابل، شخص حقوقی یک مجموعه ثبت‌ شده مانند شرکت‌ها و مؤسسات است که شخصیت مستقل از اعضای خود دارد.

 دانش مالیاتی؛ از ثبت اظهارنامه تا مهارت اجرای صحیح قوانین

بسیاری از صاحبان کسب‌وکار تصور می‌کنند ارسال اظهارنامه مالیاتی فقط وارد کردن چند عدد در سامانه است؛ اما یک اشتباه در ثبت درآمدها، هزینه‌های قابل قبول یا معافیت‌های مالیاتی می‌تواند باعث افزایش مالیات یا ایجاد چالش در رسیدگی پرونده شود. به همین دلیل، یادگیری اصول مالیاتی و آموزش اظهارنامه مالیاتی به‌صورت کاربردی برای هر حسابدار یا صاحب کسب‌وکار ضروری است.

در صورتی‌که می‌خواهید علاوه بر آشنایی با قوانین، تکمیل و ارسال انواع اظهارنامه را به‌صورت عملی یاد بگیرید، دوره حسابداری مالیاتی آکادمی مجتبی خسروی انتخاب مناسبی برای شماست. در این دوره، مباحث مالیاتی با مثال‌های واقعی و پروژه‌های عملی آموزش داده می‌شود تا بتوانید با اطمینان بیشتری امور مالیاتی کسب‌وکارها را انجام دهید.

جمع‌بندی

اظهارنامه مالیاتی یکی از مهم‌ترین تکالیف مالی افراد و کسب‌وکارها است که اطلاعات مربوط به درآمد، هزینه‌ها و عملکرد مالی را به سازمان امور مالیاتی ارائه می‌کند. اشخاص حقیقی و حقوقی هر کدام شرایط متفاوتی برای ارسال اظهارنامه مالیات عملکرد دارند و بی‌توجهی به این تفاوت‌ها ممکن است باعث ایجاد جرائم مالیاتی یا از دست دادن برخی مزایای قانونی شود.

به نظر شما مهم‌ترین چالش افراد هنگام ارسال اظهارنامه مالیاتی چیست؟ آیا بیشتر مشکل در ثبت اطلاعات مالی است یا شناخت قوانین مالیاتی؟ نظرات خود را در کامنت‌ها با ما به اشتراک بگذارید.

سوالات متداول