انواع شاخه‌ های حسابداری کدامند؟ معرفی ۱۰ حوزه پردرآمد و پرکاربرد در بازار کار

رشته حسابداری یکی از شغل‌های پردرآمد و پرطرفداری است که شاخه‌های مختلفی دارد. وجود شاخه‌های مختلف این رشته، شاید باعث سردرگمی افرادی شود که قصد انتخاب رشته دانشگاه را دارند؛ با وجود گستردگی انواع شاخه های حسابداری، بازار کار مناسبی برای همه آن‌ها وجود دارد. در این مقاله قصد داریم شاخه‌های متنوع این رشته پرطرفدار را معرفی کنیم که داوطلبان نسبت به شرایط، وظایف و بازار کار آن آگاه شوند.

معرفی انواع شاخه های حسابداری

شاخه های حسابداری برای پاسخ به نیازهای متفاوت کسب‌وکارها، سازمان‌ها و نهادهای مختلف به وجود آمده‌اند. هر شاخه روی بخش مشخصی از فعالیت‌های مالی تمرکز دارد و به همین دلیل، وظایف، مهارت‌های مورد نیاز و حتی بازار کار آن با سایر شاخه‌ها تفاوت دارد. پیش از آنکه به بررسی و معرفی انواع شاخه های حسابداری در بازار بپردازیم، لازم است ابتدا بدانید حسابداری چیست و چه کاربردی دارد.

در تصویر زیر به طور خلاصه به انواع شاخه های حسابداری اشاره کرده‌ایم:

اگر قصد دارید وارد رشته حسابداری شوید یا مسیر شغلی خود را در این حوزه انتخاب کنید، بهتر است ابتدا با کاربرد هر شاخه آشنا باشید. در جدول زیر می‌توانید مهم‌ترین شاخه های حسابداری را به همراه حوزه فعالیت هر کدام مشاهده کنید:

انواع شاخه های حسابداری
شاخه حسابداری	حوزه فعالیت
حسابداری مالی	ثبت رویدادهای مالی، تهیه صورت‌های مالی و گزارشگری
حسابداری صنعتی	محاسبه هزینه تولید، کنترل هزینه‌ها و تعیین بهای تمام‌ شده
حسابداری پیمانکاری	مدیریت مالی پروژه‌ها، قراردادها و درآمدهای پیمانکاری
حسابداری مدیریت	تهیه گزارش‌های تحلیلی برای تصمیم‌گیری مدیران
حسابداری مالیاتی	محاسبه مالیات، تنظیم اظهارنامه و اجرای تکالیف مالیاتی
حسابداری خدماتی	ثبت رویدادهای مالی و گزارشگری شرکت‌های خدماتی
حسابداری بازرگانی	ثبت و مدیریت رویدادهای مالی مربوط به خرید و فروش کالا
حسابداری دولتی	ثبت و کنترل منابع و مصارف دستگاه‌های دولتی
حسابرسی	بررسی و ارزیابی صحت اطلاعات و صورت‌های مالی

1) حسابداری مالی

حسابداری مالی را می‌توان پایه‌ای‌ترین و شناخته‌ شده‌ترین شاخه حسابداری دانست. تقریباً هر کسب‌وکاری، از یک فروشگاه کوچک گرفته تا یک شرکت بزرگ، به حسابداری مالی نیاز دارد. وظیفه این شاخه از حسابداری، ثبت رویدادهای مالی و تبدیل آن‌ها به گزارش‌هایی است که وضعیت مالی یک مجموعه را به‌ صورت صحیح نشان می‌دهد.

حسابدار مالی اطلاعاتی مثل درآمد، هزینه، دارایی و بدهی را ثبت و پردازش می‌کند و در نهایت صورت‌های مالی را تهیه می‌کند. این گزارش‌ها به مدیران، سرمایه‌گذاران، بانک‌ها و سایر ذی‌نفعان کمک می‌کنند تصمیم‌های مالی دقیق‌تری بگیرند.

اگر به کار با اسناد مالی، گزارش‌گیری و تهیه صورت‌های مالی علاقه دارید، حسابداری مالی می‌تواند انتخاب مناسبی برای شما باشد. این شاخه یکی از پرتقاضاترین شاخه های حسابداری در بازار کار هم به حساب می‌آید.

برای کسب اطلاعات کامل در مورد این شاخه از حسابداری، لازم است مقاله زیر را مطالعه فرمایید:

حسابداری مالی چیست؟

2) حسابداری صنعتی (بهای تمام شده)

اگر قرار باشد هزینه تولید یک محصول از ابتدا تا زمان آماده شدن محاسبه شود، این مسئولیت بر عهده حسابداری صنعتی یا حسابداری بهای تمام شده است. به همین دلیل این شاخه بیشتر در کارخانه‌ها و شرکت‌های تولیدی کاربرد دارد.

هدف اصلی حسابداری صنعتی فقط محاسبه هزینه‌ها و تعیین بهای تمام شده محصولات نیست؛ بلکه به مدیران کمک می‌کند بدانند هر محصول با چه هزینه‌ای تولید شده، چه عواملی باعث افزایش هزینه‌ها شده‌اند و از چه راهی می‌توان هزینه‌های اضافی را کاهش داد. این اطلاعات نقش مهمی در قیمت‌گذاری محصولات و افزایش سودآوری کسب‌وکار دارد.

اگر به تحلیل اعداد، بررسی هزینه‌ها و فعالیت در محیط‌های تولیدی علاقه دارید، حسابداری صنعتی می‌تواند یکی از بهترین شاخه های حسابداری برای شما باشد.

هر آنچه لازم است در مورد حسابداری صنعتی بدانید را می‌توانید در مقاله زیر بخوانید:

حسابداری صنعتی چیست؟

3) حسابداری پیمانکاری

حسابداری پیمانکاری یکی از شاخه های حسابداری است که برای پروژه‌های بلندمدت مثل پروژه‌های عمرانی، ساختمانی، راه‌سازی و اجرایی کاربرد دارد. در این شاخه، درآمدها و هزینه‌ها به صورت پروژه محور ثبت و کنترل می‌شوند؛ زیرا هر پروژه شرایط، قرارداد و زمان‌بندی مخصوص به خود را دارد.

حسابدار پیمانکاری باید بتواند هزینه‌ها، درآمدها، صورت‌وضعیت‌ها، پیش‌پرداخت‌ها، ضمانت‌نامه‌ها و وضعیت مالی هر پروژه را به‌دقت مدیریت کند. این اطلاعات به مدیران کمک می‌کند تا روند اجرای پروژه را کنترل کنند و تصمیم‌های مالی دقیق‌تری بگیرند. اگر به حسابداری شرکت‌های پیمانکاری، عمرانی، ساختمانی یا پروژه‌های بزرگ علاقه دارید، این شاخه می‌تواند فرصت‌های شغلی مناسبی برای شما ایجاد کند. 

اگر می‌خواهید با اصول و نکات مهم حسابداری پیمانکاری آشنا شوید، مقاله زیر را بخوانید:

حسابداری پیمانکاری چیست؟

4) حسابداری مدیریت

اگر دوست دارید فقط ثبت‌ کننده اطلاعات مالی نباشید و در تصمیم‌های مهم یک کسب‌وکار هم نقش داشته باشید، حسابداری مدیریت می‌تواند یکی از جذاب‌ترین شاخه های حسابداری برای شما باشد.

در این شاخه، تمرکز فقط روی ثبت اعداد و ارقام نیست. حسابدار مدیریت با تهیه گزارش‌هایی مثل بهای تمام‌ شده محصول، هزینه‌های تولید، قیمت فروش، میزان تولید و بررسی ظرفیت تجهیزات و منابع، اطلاعاتی را در اختیار مدیران قرار می‌دهد که بتوانند تصمیم‌های دقیق‌تر و سودآورتری بگیرند.

به بیان ساده‌تر، حسابدار مدیریت به مدیران کمک می‌کند بدانند وضعیت فعلی کسب‌وکار چگونه است، چه بخش‌هایی هزینه بیشتری ایجاد می‌کنند و برای افزایش سود یا توسعه فعالیت‌ها چه تصمیمی منطقی‌تر است. به همین دلیل، این شاخه نقش مهمی در برنامه‌ریزی مالی و تعیین استراتژی‌های اقتصادی شرکت‌ها دارد.

فارغ‌التحصیلان این شاخه معمولاً در سمت‌هایی مانند مشاور مالی، مدیر مالی، عضو تیم برنامه‌ریزی یا مشاور مدیران ارشد فعالیت می‌کنند. اگر علاوه بر علاقه به حسابداری، از تحلیل اطلاعات و مشارکت در تصمیم‌گیری‌های مدیریتی هم لذت می‌برید، حسابداری مدیریت می‌تواند انتخابی باشد که مسیر پیشرفت شغلی شما را هموارتر کند.

5) حسابداری مالیاتی

چنانچه به قوانین مالیاتی علاقه دارید و دوست دارید به کسب‌وکارها کمک کنید مالیات خود را به‌درستی محاسبه و تکالیف قانونی‌شان را بدون دردسر انجام دهند، حسابداری مالیاتی یکی از بهترین شاخه های حسابداری برای شما است.

در این شاخه، حسابدار وظیفه دارد امور مالیاتی یک مجموعه را مدیریت کند. این کار فقط به محاسبه مالیات محدود نمی‌شود؛ بلکه تنظیم اظهارنامه مالیاتی، بررسی قوانین و بخشنامه‌ها، محاسبه جرائم و بخشودگی‌ها و ارائه مشاوره برای مدیریت بهتر مالیات هم از مهم‌ترین وظایف یک حسابدار مالیاتی است.

حسابداران مالیاتی با تسلط بر قوانین، به شرکت‌ها کمک می‌کنند از ظرفیت‌های قانونی برای کاهش هزینه‌های مالیاتی استفاده کنند و از بروز اشتباهاتی که ممکن است جریمه به همراه داشته باشد، جلوگیری کنند. به همین دلیل، این شاخه یکی از تخصصی‌ترین و البته پرتقاضاترین شاخه های حسابداری در بازار کار محسوب می‌شود.

اگر از یادگیری قوانین، تحلیل مقررات و حل مسائل مالیاتی لذت می‌برید، حسابداری مالیاتی می‌تواند آینده شغلی بسیار خوبی برایتان رقم بزند.

6) حسابداری خدماتی

حسابداری خدماتی، یکی از شاخه های حسابداری است که در کسب‌وکارهایی کاربرد دارد که به‌جای فروش کالا، خدمات ارائه می‌کنند. شرکت‌های مشاوره، آموزشگاه‌ها، شرکت‌های حمل‌ونقل، مراکز درمانی، شرکت‌های نرم‌افزاری و بسیاری از مجموعه‌های خدماتی از این نوع حسابداری استفاده می‌کنند.

در این شاخه، تمرکز اصلی بر ثبت درآمد حاصل از ارائه خدمات و مدیریت هزینه‌های مرتبط با آن است. از آنجا که در بسیاری از کسب‌وکارهای خدماتی موجودی کالا وجود ندارد یا نقش بسیار محدودی دارد، فرآیندهای حسابداری نسبت به واحدهای تولیدی و بازرگانی تفاوت‌هایی دارد.

امروزه با گسترش کسب‌وکارهای خدمات‌محور، فرصت‌های شغلی این شاخه هم روزبه‌روز بیشتر می‌شود. اگر علاقه دارید در شرکت‌های خدماتی، استارتاپ‌ها یا مجموعه‌های ارائه‌ دهنده خدمات فعالیت کنید، آشنایی با حسابداری خدماتی یک مهارت ضروری است. 

7) حسابداری بازرگانی

حسابداری بازرگانی در کسب‌وکارهایی کاربرد دارد که فعالیت اصلی آن‌ها خرید و فروش کالا است. فروشگاه‌ها، شرکت‌های بازرگانی، شرکت‌های پخش، عمده‌فروشی‌ها، واردکنندگان و صادرکنندگان از مهم‌ترین استفاده‌کنندگان این شاخه حسابداری هستند.

در این شاخه، تمرکز اصلی بر ثبت و کنترل عملیات خرید و فروش، مدیریت موجودی کالا و محاسبه سود و زیان کسب‌وکار است. از آنجا که گردش کالا و سرمایه در شرکت‌های بازرگانی اهمیت زیادی دارد، حسابداران این حوزه باید بتوانند اطلاعات مالی را با دقت ثبت و گزارش کنند که مدیران دید مناسبی از وضعیت مالی مجموعه داشته باشند.

امروزه با توسعه تجارت، فروشگاه‌های زنجیره‌ای و کسب‌وکارهای اینترنتی، تقاضا برای حسابداران بازرگانی بیشتر از گذشته شده است. اگر به فعالیت در شرکت‌های تجاری، فروشگاه‌ها یا مجموعه‌های فعال در حوزه واردات و صادرات علاقه دارید، یادگیری حسابداری بازرگانی می‌تواند فرصت‌های شغلی متنوعی را در اختیار شما قرار دهد.

9) حسابداری دولتی

حسابداری دولتی یکی از شاخه های حسابداری است که وظیفه مدیریت، کنترل و گزارش منابع مالی دستگاه‌های دولتی را بر عهده دارد. هدف این شاخه، نظارت بر نحوۀ مصرف بودجه‌های عمومی و اطمینان از هزینه‌کرد صحیح منابع مالی دولت است.

حسابداران دولتی وظیفه دارند درآمدها، هزینه‌ها، اعتبارات و پرداخت‌های دستگاه‌های دولتی را بر اساس قوانین و مقررات ثبت و کنترل کنند. اطلاعاتی که در این بخش تهیه می‌شود، مبنای گزارش‌های مالی، بودجه‌ریزی و تصمیم‌گیری مدیران و نهادهای نظارتی قرار می‌گیرد.

اگر به فعالیت در بخش دولتی و محیط‌های اداری علاقه دارید، حسابداری دولتی می‌تواند مسیر شغلی مناسبی باشد. آشنایی با قوانین بودجه، مقررات مالی دولت و نظام حسابداری بخش عمومی، از مهم‌ترین مهارت‌های موردنیاز این شاخه است.

اگر قصد ورود به بخش دولتی را دارید،مطالعه این مقاله ضروری است:

حسابداری دولتی چیست؟

10) حسابرسی 

حسابرسی یکی از مهم‌ترین شاخه های حسابداری است که وظیفه بررسی و ارزیابی صحت اطلاعات مالی یک سازمان را بر عهده دارد. در واقع، پس از اینکه واحد حسابداری گزارش‌های مالی را تهیه می‌کند، حسابرس این گزارش‌ها را با استانداردهای حسابداری و قوانین بررسی می‌کند که از درستی و قابل اعتماد بودن آن‌ها مطمئن شود.

حسابرسی فقط پیدا کردن اشتباه‌های مالی نیست. یک حسابرس با بررسی فرآیندهای مالی و کنترل‌های داخلی، به سازمان کمک می‌کند ریسک‌های مالی را کاهش دهد، نقاط ضعف را شناسایی کند و شفافیت بیشتری در گزارش‌های مالی ایجاد شود.

حسابرسی به طور کلی در دو بخش انجام می‌شود:

• حسابرسی داخلی: توسط واحد حسابرسی داخل سازمان انجام می‌شود و هدف آن بهبود فرآیندها، کنترل‌های داخلی و مدیریت ریسک است.
• حسابرسی مستقل: توسط مؤسسه‌های حسابرسی یا حسابرسان مستقل انجام می‌شود و بیشتر برای اطمینان از صحت صورت‌های مالی و رعایت استانداردهای حسابداری کاربرد دارد.

مقایسه شاخه حسابداری مالی و حسابرسی

بسیاری از افرادی که با شاخه های حسابداری آشنا می‌شوند، در انتخاب بین حسابداری مالی و حسابرسی تردید دارند. هر دو شاخه ارتباط نزدیکی با گزارش‌های مالی دارند، اما مسیر شغلی، مهارت‌های مورد نیاز و نوع فعالیت آن‌ها با یکدیگر متفاوت است.

در جدول زیر می‌توانید تفاوت این دو شاخه را به‌صورت خلاصه مشاهده کنید:

مقایسه شاخه حسابداری مالی و حسابرسی
معیار	حسابداری مالی	حسابرسی
هدف اصلی	ثبت و تهیه گزارش‌های مالی	بررسی و ارزیابی صحت گزارش‌های مالی
تمرکز آموزش	ثبت اسناد، تهیه صورت‌های مالی و عملیات مالی روزانه	استانداردهای حسابرسی، کنترل‌های داخلی و بررسی اسناد
مناسب برای	افرادی که قصد ورود سریع به بازار کار حسابداری را دارند	افرادی که پس از یادگیری حسابداری می‌خواهند در حوزه نظارت و حسابرسی فعالیت کنند
محل اشتغال	شرکت‌ها، مؤسسات، کارخانه‌ها و سازمان‌ها	مؤسسات حسابرسی، شرکت‌های بزرگ، بانک‌ها و سازمان‌های دولتی

در صورتی‌ که هنوز در ابتدای مسیر یادگیری هستید، معمولاً شروع از حسابداری مالی انتخاب منطقی‌تری است؛ زیرا بسیاری از مفاهیم پایه حسابداری را یاد می‌گیرید و پس از کسب تجربه، ورود به حوزه حسابرسی برایتان ساده‌تر خواهد بود. اما اگر از قبل به مباحث حسابداری مسلط هستید و به کارهای تحلیلی و نظارتی علاقه دارید، حسابرسی می‌تواند مسیر حرفه‌ای جذابی برای شما باشد.

جمع‌بندی

شاخه های حسابداری هر کدام برای پاسخ به نیازهای متفاوت کسب‌وکارها ایجاد شده‌اند. به همین دلیل نمی‌توان گفت یک شاخه از همه بهتر است. حسابداری مالی، صنعتی، مالیاتی، مدیریت، خدماتی، پیمانکاری، دولتی و حسابرسی هر کدام مهارت‌ها و فرصت‌های شغلی مخصوص خود را دارند.

آکادمی مجتبی خسروی، مرجع تخصصی آموزش کاربردی حسابداری، با هدف پل زدن میان تئوری‌های دانشگاهی و واقعیت‌های بازار کار، فعالیت می‌کند. ما در این آکادمی با تمرکز بر حوزه‌های کلیدی نظیر مالیات، قوانین کار و بیمه، دوره‌های آموزشی هوشمند و به‌روز ارائه می‌دهیم. مأموریت ما توانمندسازی متخصصان آینده با تکیه بر دانش اجرایی، استانداردهای روز و آماده‌سازی آن‌ها برای مواجهه با چالش‌های پیچیده دنیای حسابداری و مالی است. بنابراین، شما عزیزان می‌توانید انواع شاخه های حسابداری را با اطمینان کامل از طریق شرکت در دوره‌های آموزشی این مجموعه فرا بگیرید.

اگر در ابتدای مسیر هستید، پیشنهاد می‌کنیم قبل از انتخاب به این سوال‌ها پاسخ دهید: به چه کاری علاقه دارید؟ دوست دارید در چه محیطی کار کنید؟ هدفتان از ورود به حسابداری چیست؟ پاسخ این سؤال‌ها، انتخاب شاخه مناسب را برایتان بسیار ساده‌تر می‌کند.

سوالات متداول