مالیات بر درآمد کشاورزی؛ فعالیت‌های معاف + شرایط استفاده

مالیات بر درآمد کشاورزی (ماده ۸۱ قانون مالیات های مستقیم) نوعی از مالیات است که دولت برای کشاورزان در نظر گرفته است. البته این نوع مالیات فقط مختص کشاورزی نیست و مجموعه‌ای از فعالیت‌های کشاورزی را در برمی‌گیرد. چه کسانی مشمول پرداخت این مالیات هستند و چگونه مالیات بر درآمد کشاورزی محاسبه می‌شود؟ در این مقاله از آکادمی مجتبی خسروی، به طور کامل ماده ۸۱ قانون مالیات های مستقیم را شرح می‌دهیم.

آیا درآمد کشاورزی مشمول مالیات است؟

درآمد حاصل از فعالیت‌های مستقیم کشاورزی، طبق ماده 81 قانون مالیات های مستقیم، در صورت احراز شرایط قانونی از مالیات بر درآمد معاف است. این معافیت فعالیت‌هایی مانند زراعت، باغداری، دامداری، دامپروری، پرورش طیور، زنبورداری و پرورش آبزیان را در بر می‌گیرد.

بنابراین اگر کشاورز محصولی را خودش تولید و سپس به فروش برساند، درآمد حاصل از این فعالیت، در چارچوب ماده 81 ، مشمول مالیات درآمد کشاورزی نخواهد بود. اما اگر شخصی محصولات کشاورزی را از تولیدکنندگان خریداری و با هدف کسب سود مجدداً به فروش برساند، درآمد او حاصل از تولید کشاورزی نیست و نمی‌تواند صرفاً به دلیل کشاورزی بودن محصول از این معافیت مالیات کشاورزان استفاده کند.

در نتیجه، برای تعیین وضعیت مالیات بر درآمد کشاورزان، مهم‌ترین موضوع، ماهیت فعالیت و منشأ درآمد است؛ نه صرفاً عنوان شغلی یا نوع محصول.

چه فعالیت های کشاورزی از مالیات معاف هستند؟

بر اساس ماده 81 قانون مالیات‌های مستقیم، معافیت مالیاتی کشاورزی برای حمایت از تولیدکننده‌ای در نظر گرفته شده که مستقیماً به فعالیت کشاورزی مشغول است. بنابراین معافیت مالیات کشاورزان به نوع فعالیت و منشأ درآمد آن‌ها ارتباط دارد. 

مهم‌ترین مشاغل کشاورزی معاف از مالیات عبارت‌ است از:

• زراعت و کشت محصولات کشاورزی
• باغداری
• دامداری و دامپروری
• پرورش طیور
• پرورش ماهی و آبزیان
• زنبورداری
• نوغان‌داری
• صیادی و ماهیگیری

نکته مهم این است که خرید و فروش محصولات تولیدشده توسط دیگران یا فرآوری صنعتی محصولات، لزوماً در این معافیت قرار نمی‌گیرد. بنابراین باید بین فعالیت تولیدی کشاورزی و فعالیت‌های تجاری مرتبط با آن تفاوت قائل شد.

مالیات بر درآمد فعالیت ‌های غیر معاف (استثنائات ماده ۸۱)

این دسته شامل درآمدهایی است که اگرچه با کشاورزی مرتبط هستند، اما از نظر قانون، یک فعالیت تجاری یا صنعتی جداگانه محسوب شده و مشمول مالیات بر درآمد مشاغل (برای اشخاص حقیقی) یا مالیات بر درآمد شرکت‌ ها (برای اشخاص حقوقی) می‌شوند.

مهم‌ترین مصادیق آن عبارتند از:

مالیات بر درآمد صنایع تبدیلی و تکمیلی مثل:

تبدیل گندم به آرد یا ماکارونی.

تبدیل شیر به ماست، پنیر، کره و سایر لبنیات.

تبدیل میوه به آب‌ میوه، کمپوت، کنسانتره یا خشکبار بسته‌ بندی شده.

تولید رب از گوجه ‌فرنگی.

بسته ‌بندی و برندسازی محصولات کشاورزی برای فروش در بازار.

فروش محصولات کشاورزی:

یکی از مهم‌ترین ابهامات در زمینه مالیات محصولات کشاورزی همین موضوع است. اگر کشاورز محصولی را خودش تولید کرده و همان محصول را به فروش برساند، درآمد حاصل از فعالیت تولیدی او، در صورت احراز شرایط ماده ۸۱، از مالیات بر درآمد معاف است.

بنابراین نمی‌توان گفت هر مبلغی که از فروش محصولات کشاورزی به دست می‌آید، حتماً مشمول مالیات است.

برای نمونه:

• کشاورز خودش گندم تولید می‌کند و می‌فروشد → درآمد فعالیت کشاورزی می‌تواند از معافیت ماده ۸۱ برخوردار باشد.
• باغدار خودش میوه تولید می‌کند و می‌فروشد → درآمد حاصل از فعالیت باغداری می‌تواند معاف باشد.
• دامدار خودش دام پرورش می‌دهد و محصولات اولیه آن را عرضه می‌کند → درآمد فعالیت دامداری، در چارچوب ماده ۸۱، می‌تواند معاف باشد.
• شخصی محصولات کشاورزی دیگران را می‌خرد و مجدداً می‌فروشد → درآمد حاصل از این فعالیت، صرفاً به دلیل کشاورزی بودن محصول، معاف نیست.

پس مالیات فروش محصولات کشاورزی به این بستگی دارد که فروش، ادامه فعالیت تولیدی کشاورزی باشد یا یک فعالیت مستقل تجاری و واسطه‌گری.

آیا دلال و واسطه فروش محصولات کشاورزی معاف از مالیات است؟

اگر شخصی محصولات کشاورزی را از کشاورزان خریداری کند و سپس آن محصولات را با هدف کسب سود در بازار بفروشد، فعالیت او صرفاً به دلیل اینکه موضوع معامله «محصول کشاورزی» است، مشمول معافیت ماده ۸۱ نمی‌شود. در واقع، معافیت ماده ۸۱ برای حمایت از فعالیت تولیدی کشاورزی است، نه فعالیت خرید و فروش و واسطه‌گری.

بنابراین باید بین این دو حالت تفاوت قائل شوید:

• کشاورز یا تولیدکننده: محصول را خودش تولید کرده و به فروش می‌رساند؛ درآمد فعالیت کشاورزی می‌تواند از معافیت ماده ۸۱ برخوردار شود.
• دلال یا واسطه: محصول را از کشاورز خریداری کرده و مجدداً در بازار می‌فروشد؛ درآمد حاصل از این خرید و فروش، مشمول معافیت فعالیت کشاورزی نیست.

پس اگر خودتان تولیدکننده هستید، صرف استفاده از روش‌های مختلف برای فروش محصول، مانند استفاده از کارتخوان، به‌تنهایی باعث از بین رفتن معافیت فعالیت کشاورزی نمی‌شود. آنچه اهمیت دارد، ماهیت واقعی فعالیت و تولیدکننده بودن شما است.

مالیات دامداری و دامپروری

درآمد حاصل از فعالیت مستقیم دامداری و دامپروری، در صورت قرار گرفتن در چارچوب ماده ۸۱، از مالیات بر درآمد معاف است. بنابراین مالیات درآمد دامداری و کشاورزی برای تولیدکننده‌ای که خودش به پرورش دام مشغول است، با فعالیت تجاری خرید و فروش دام تفاوت دارد.

برای مثال، درآمد حاصل از پرورش گاو، گوسفند و سایر دام‌ها و فروش محصولات اولیه تولید شده، در صورت احراز شرایط قانونی، می‌تواند از معافیت برخوردار باشد.

بنابراین وقتی درباره مالیات دامداری و کشاورزی صحبت می‌کنیم، باید فعالیت تولیدی را از خرید و فروش یا فرآوری محصولات جدا کنیم.

مالیات گلخانه

خبر خوب این است که درآمد حاصل از تولید محصولات گلخانه‌ای می‌تواند در چارچوب معافیت مالیاتی فعالیت‌های کشاورزی قرار بگیرد. بنابراین صرف اینکه محصولات در محیط گلخانه و نه در فضای باز تولید می‌شوند، باعث نمی‌شود درآمد شما از معافیت مالیاتی خارج شود.

ملاک، تولیدکننده بودن و ماهیت واقعی فعالیت است. بنابراین اگر شخصی محصول تولید شده توسط گلخانه‌داران را خریداری و صرفاً در بازار توزیع یا به فروش برساند، نمی‌تواند صرفاً به دلیل کشاورزی بودن محصول از معافیت ماده ۸۱ استفاده کند.

مالیات باغداری و زراعت

وقتی صحبت از مالیات بر درآمد کشاورزی می‌شود، باغداری و زراعت از مهم‌ترین فعالیت‌هایی هستند که باید تکلیف مالیاتی آن‌ها را بدانید. زراعت، کشت انواع محصولات کشاورزی و باغداری را در بر می‌گیرد و تولید محصول می‌تواند در فضای باز یا حتی محیط‌های گلخانه‌ای انجام شود.

خبر خوب برای فعالان این حوزه این است که قانون مالیات‌های مستقیم برای حمایت از تولیدات کشاورزی، درآمد حاصل از فعالیت‌های کشاورزی را معاف از مالیات کرده است. بنابراین اگر درآمد شما مستقیماً از کشت، باغداری و تولید محصولات کشاورزی به دست می‌آید، در صورت داشتن شرایط قانونی، این درآمد از مالیات معاف خواهد بود و مانند بسیاری از فعالیت‌های تجاری، مالیات بر درآمد کشاورزی به آن تعلق نمی‌گیرد.

مالیات پرورش ماهی و آبزیان

اگر خودتان به پرورش ماهی و آبزیان مشغول باشید، درآمد حاصل از این فعالیت در چارچوب ماده ۸۱ قانون مالیات‌های مستقیم از مالیات معاف است. بنابراین پرورش ماهی، میگو و سایر آبزیان، در صورت قرار گرفتن در چارچوب فعالیت کشاورزی، می‌تواند از معافیت مالیاتی کشاورزی استفاده کند.

توجه داشته باشید که این معافیت برای فعالیت تولیدی است. بنابراین اگر ماهی یا سایر آبزیان را از تولیدکنندگان خریداری کنید و بعد با هدف کسب سود به فروش برسانید، فعالیت شما خرید و فروش محسوب می‌شود و صرفاً به دلیل ارتباط با کشاورزی، از معافیت ماده ۸۱ برخوردار نخواهد بود.

مالیات زنبورداری

اگر زنبورداری شغل اصلی شماست و خودتان زنبورها را پرورش می‌دهید و محصولاتی مانند عسل و موم تولید می‌کنید، درآمد این فعالیت در چارچوب ماده ۸۱ قانون مالیات‌های مستقیم از مالیات معاف است. به همین دلیل، زنبورداری را می‌توان در گروه مشاغل کشاورزی معاف از مالیات قرار داد.

اما اگر عسل یا سایر محصولات زنبورداری را از تولیدکنندگان بخرید و سپس در بازار بفروشید، موضوع متفاوت است. در این حالت، درآمد شما از تولید محصول به دست نیامده و فعالیتتان ماهیت خرید و فروش دارد؛ بنابراین نمی‌توان آن را صرفاً به دلیل ارتباط با کشاورزی، از مالیات معاف دانست.

در نتیجه، برای تشخیص مالیات فعالیت‌های کشاورزی، باید ببینیم درآمد دقیقاً از کجا ایجاد شده است؛ تولید مستقیم محصول یا خرید و فروش آن.

مالیات فروش آب کشاورزی

فروش آب کشاورزی را نباید با درآمد حاصل از کشت و تولید محصولات کشاورزی یکی دانست. معافیت ماده ۸۱ برای درآمد حاصل از فعالیت‌های کشاورزی در نظر گرفته شده است و صرف ارتباط یک درآمد با بخش کشاورزی، به‌تنهایی باعث معافیت آن نمی‌شود.

بنابراین، اگر درآمدی از فروش آب کشاورزی به دست می‌آورید، باید ماهیت و نحوه کسب درآمد آن را به‌صورت جداگانه بررسی کنید؛ چون صرف استفاده از آب در فعالیت‌های کشاورزی یا ارتباط آن با قانون مالیات کشاورزی، به‌تنهایی برای قرار گرفتن درآمد در معافیت ماده ۸۱ کافی نیست. در نتیجه، تعیین مالیات فروش آب کشاورزی به نوع فعالیت و شرایط درآمد بستگی دارد.

پس اگر در کنار کشاورزی فعالیت دیگری هم دارید، بهتر است درآمدها را از یکدیگر تفکیک کنید تا درآمد مشمول مالیات کشاورزی با درآمدهای غیرکشاورزی اشتباه نشود.

مالیات بر فروش و تولید ادوات کشاورزی

اینکه یک دستگاه یا ابزار برای استفاده در کشاورزی ساخته شده، به این معنا نیست که درآمد حاصل از فروش آن هم در گروه درآمدهای معاف کشاورزی قرار می‌گیرد.

برای مثال، اگر فردی تراکتور، تجهیزات آبیاری، ماشین‌آلات یا سایر ادوات کشاورزی را تولید یا خرید و فروش کند، فعالیت او با کشاورزیِ تولیدکننده محصول متفاوت است و وضعیت مالیاتی آن باید بر اساس ماهیت همین فعالیت بررسی شود.

بنابراین مالیات ادوات کشاورزی را نباید با معافیت درآمد کشاورز از فعالیت زراعی یا باغداری یکی دانست. ماده ۸۱ از درآمد فعالیت‌های کشاورزی حمایت می‌کند، نه اینکه تمام کسب‌وکارهای مرتبط با این حوزه را معاف کند.

آیا زمین کشاورزی مالیات دارد؟

به طور کلی، صرف مالکیت یک زمین کشاورزی به این معنا نیست که مالک باید بابت خود زمین، مالیات بر درآمد کشاورزی پرداخت کند. اگر زمین برای کشت و تولید محصولات مورد استفاده قرار بگیرد، درآمد حاصل از فعالیت کشاورزی، در صورت احراز شرایط ماده ۸۱، از مالیات فعالیت های کشاورزی معاف است.

اما مالیات زمین کشاورزی موضوع دیگری است. برای مثال، اگر زمین خرید و فروش شود، موضوع مالیات نقل‌وانتقال ملک مطرح می‌شود و نمی‌توان آن را با مالیات بر درآمد فعالیت کشاورزی یکی دانست.

بنابراین برای تعیین وضعیت مالیاتی زمین، باید مشخص شود زمین صرفاً در اختیار مالک است، برای فعالیت کشاورزی استفاده می‌شود یا مورد معامله قرار گرفته است. در نتیجه، محاسبه مالیات زمین کشاورزی بدون مشخص بودن نوع استفاده یا معامله، امکان‌پذیر نیست.

محاسبه مالیات زمین کشاورزی چگونه است؟

برای محاسبه مالیات زمین کشاورزی نمی‌توان فقط به قیمت خرید و فروش آن تکیه کرد؛ چون نوع مالیات و مبنای محاسبه به نوع معامله و وضعیت ملک بستگی دارد.

در مورد نقل‌وانتقال زمین، مالیات بر اساس مقررات مالیات نقل‌ و انتقال املاک محاسبه می‌شود و با مالیات درآمد حاصل از فعالیت کشاورزی تفاوت دارد. بنابراین اگر زمین را برای زراعت یا باغداری استفاده می‌کنید، درآمد حاصل از تولید محصول را نباید با مالیات نقل‌وانتقال خود زمین یکی بدانید.

به همین دلیل، پیش از محاسبه مالیات زمین کشاورزی باید مشخص شود که موضوع شما مالکیت زمین، درآمد حاصل از کشت‌وکار یا فروش و انتقال زمین است.

شرایط استفاده از معافیت مالیاتی کشاورزی

برای استفاده از معافیت ماده ۸۱، مهم‌ترین موضوع این است که درآمد شما واقعاً از یک فعالیت کشاورزی ایجاد شده باشد. بنابراین صرف اینکه عنوان شغلی شما کشاورز باشد یا زمینی کشاورزی در اختیار داشته باشید، به‌تنهایی برای استفاده از معافیت کافی نیست. برای استفاده از معافیت ماده ۸۱، به این نکات توجه کنید:

• خودتان تولید کننده باشید: درآمد باید از فعالیت‌هایی مانند زراعت، باغداری، دامداری، پرورش طیور، زنبورداری، پرورش آبزیان و سایر فعالیت‌های کشاورزی موضوع قانون به دست آمده باشد.
• درآمد مستقیماً از فعالیت کشاورزی ایجاد شده باشد: اگر محصول را از کشاورز دیگری خریداری و سپس با هدف کسب سود بفروشید، این درآمد در دسته درآمد حاصل از تولید کشاورزی قرار نمی‌گیرد.
• فعالیت واقعی و قابل اثبات باشد: بهتر است اسناد و مدارکی مانند مجوز فعالیت، اسناد مالکیت یا اجاره زمین، فاکتورهای خرید نهاده‌ها و مدارک فروش محصولات را نگهداری کنید تا در صورت نیاز بتوانید منشأ درآمد خود را مشخص کنید.
• درآمدهای غیر کشاورزی را جدا کنید: اگر در کنار کشاورزی، فعالیت تجاری یا خدماتی دیگری دارید، درآمد آن فعالیت لزوماً مشمول معافیت ماده ۸۱ نیست و باید جداگانه بررسی شود.
• استفاده از کارتخوان مانع معافیت نیست: داشتن کارتخوان یا دریافت وجه از طریق حساب بانکی، به‌خودی‌خود معافیت فعالیت کشاورزی را از بین نمی‌برد؛ آنچه اهمیت دارد منشأ و ماهیت درآمد است.

بنابراین اگر خودتان تولیدکننده هستید، بهتر است به‌جای نگرانی درباره تعداد تراکنش‌ها، روی تفکیک درآمد کشاورزی از سایر درآمدها و نگهداری مدارک فعالیت تمرکز کنید.

تکالیف مالیاتی کشاورزان

معافیت از پرداخت مالیات به این معنا نیست که کشاورزان هیچ تکلیف مالیاتی ندارند. اگر فعالیت شما در گروه مشاغل معاف از مالیات قرار می‌گیرد، همچنان باید تکالیفی را که قانون برایتان تعیین کرده، رعایت کنید.

مهم‌ترین کارهایی که بهتر است انجام دهید شامل:

• اطلاعات فعالیت اقتصادی خود را در سامانه‌های مالیاتی به‌روز نگه دارید.
• اسناد مربوط به تولید و فروش محصولات را حفظ کنید.
• درآمد فعالیت کشاورزی را از سایر درآمدها جدا کنید.
• در صورت وجود تکلیف قانونی، اظهارنامه یا فرم مربوط را در مهلت مقرر ارسال کنید.
• تراکنش‌های مرتبط با فعالیت کشاورزی را از تراکنش‌های شخصی تا حد امکان تفکیک کنید.

بنابراین اگرچه درآمد فعالیت کشاورزی می‌تواند معاف باشد، رعایت تکالیف قانونی همچنان اهمیت دارد و می‌تواند در زمان رسیدگی، اثبات معافیت مالیاتی کشاورزی را برای شما ساده‌تر کند.

دانش مالیاتی؛ از معافیت کشاورزی تا مهارت در اجرا

اگر در حوزه حسابداری فعالیت می‌کنید، آشنایی با قانون مالیات کشاورزی و ماده ۸۱ فقط بخشی از مسیر است. در عمل، تشخیص درآمدهای معاف، تفکیک فعالیت‌های مشمول، بررسی اسناد و اجرای درست تکالیف مالیاتی، مهارتی است که یک حسابدار حرفه‌ای به آن نیاز دارد. دوره آموزش حسابداری مالیاتی در اصفهان آکادمی مجتبی خسروی با تمرکز بر مباحث کاربردی، به شما کمک می‌کند دانش مالیاتی را از حالت تئوری خارج کنید و در موقعیت‌های واقعی حسابداری به کار بگیرید.

در این دوره، هدف فقط حفظ کردن ماده‌های قانونی نیست؛ بلکه یاد می‌گیرید چطور مقررات مالیاتی را تحلیل کنید، درآمدها و هزینه‌ها را درست بررسی کنید و در مواجهه با مسائل واقعی، تصمیم مالیاتی دقیق‌تری بگیرید. اگر می‌خواهید در کنار دانش حسابداری، مهارت مالیاتی خود را هم تقویت کنید، این دوره می‌تواند مسیر مناسبی برای حرفه‌ای‌تر شدن شما باشد.

جمع‌بندی

درآمد بسیاری از فعالیت‌های مستقیم کشاورزی مانند زراعت، باغداری، دامداری، گلخانه، زنبورداری و پرورش آبزیان، طبق ماده ۸۱ قانون مالیات‌های مستقیم از مالیات بر درآمد معاف است. بااین‌حال، خریدوفروش محصولات دیگران، فرآوری و برخی فعالیت‌های مرتبط می‌توانند وضعیت مالیاتی متفاوتی داشته باشند. به نظر شما، اگر محصولات را خودتان تولید کنید و با بسته‌بندی و برند خود بفروشید، همچنان معاف از مالیات هستید؟ نظرات و سوالات خود را در کامنت‌ها با ما به اشتراک بگذارید.

سوالات متداول