لیست مشاغل سخت و زیان‌ آور؛ شرایط، تشخیص و نحوه ثبت در 5 مرحله + pdf

آیا تاکنون به این فکر کرده‌اید که شغلتان می‌تواند شما را زودتر از موعد به بازنشستگی برساند؟ یا اینکه بدانید ساعات کاری شما بر اساس قانون باید کمتر از سایرین باشد؟ در این مقاله از آکادمی مجتبی خسروی، بررسی می‌کنیم که لیست مشاغل سخت و زیان آور چیست و چگونه یک شغل در این فهرست قرار می‌گیرد. با ما همراه باشید.

مشاغل سخت و زیان آور چیست؟

مشاغل سخت و زیان‌آور به کارهایی گفته می‌شود که به دلیل شرایط خاص محیط کار یا ماهیت فعالیت، سلامت جسمی و روحی افراد را بیشتر از مشاغل معمولی در معرض آسیب قرار می‌دهند. عواملی مانند آلودگی‌های شیمیایی، سروصدای زیاد، وجود ذرات معلق در هوا، تشعشعات، شرایط فیزیکی نامناسب، عوامل بیولوژیکی و فشارهای جسمی یا روانی می‌توانند باعث شوند یک شغل در این دسته قرار بگیرد.

البته صرفا دشوار بودن یک کار به معنی سخت و زیان‌آور بودن آن نیست. اگر بتوان با رعایت اصول ایمنی، بهبود شرایط محیط کار و استفاده از تجهیزات حفاظتی مناسب، عوامل آسیب‌زا را کنترل کرد، آن شغل دیگر در گروه مشاغل سخت و زیان‌آور قرار نمی‌گیرد.

برای مثال، اگر فردی در محیطی با آلودگی صوتی بالا فعالیت کند، اما استفاده از تجهیزات محافظ گوش بتواند خطر آسیب شنوایی را به حد قابل قبول کاهش دهد، این شغل ممکن است دیگر مشمول عنوان سخت و زیان‌آور نباشد. به همین دلیل، تشخیص این مشاغل بر اساس شرایط واقعی محیط کار و بررسی کارشناسی انجام می‌شود و تنها سخت بودن ظاهری یک شغل معیار تصمیم‌گیری نیست.

نحوه تعیین سخت و زیان آور بودن مشاغل 

همه مشاغلی که شرایط دشوار دارند، به صورت خودکار در لیست مشاغل سخت و زیان آور قرار نمی‌گیرند. برای تأیید یک شغل، باید شرایط محیط کار، میزان عوامل زیان‌آور و امکان کاهش خطرات بررسی شود. بر اساس آیین‌نامه مشاغل سخت و زیان آور، این مشاغل به دو گروه الف و ب تقسیم می‌شوند:

گروه الف

در این گروه، سخت و زیان‌آور بودن شغل به دلیل شرایط محیطی یا نحوه انجام کار ایجاد شده است، اما کارفرما می‌تواند با استفاده از تجهیزات ایمنی، اصلاح شرایط کاری و رعایت استانداردهای بهداشتی، عوامل زیان‌آور را حذف یا کاهش دهد. برای مثال، ممکن است یک محیط کاری دارای آلودگی صوتی باشد، اما با عایق‌بندی مناسب یا استفاده از تجهیزات حفاظتی، میزان آسیب به کارکنان کاهش پیدا کند.

گروه ب

در این گروه، سختی کار به ماهیت اصلی شغل وابسته است و حتی با انجام اقدامات ایمنی، امکان حذف کامل شرایط سخت وجود ندارد. در این شرایط فقط می‌توان میزان آسیب و خطرات شغلی را کاهش داد.

برای تعیین اینکه یک شغل در کدام گروه قرار می‌گیرد، درخواست بررسی می‌تواند توسط کارگر، کارفرما، وزارت کار، وزارت بهداشت، تشکل‌های کارگری و کارفرمایی یا سازمان تأمین اجتماعی ارائه شود. پس از ثبت درخواست، کارشناسان مربوطه شرایط محیط کار را بررسی می‌کنند. عواملی مانند میزان سروصدا، مواد شیمیایی، شرایط فیزیکی، عوامل بیولوژیکی، ارتعاش، ارتفاع و سایر خطرات شغلی در این بررسی مورد توجه قرار می‌گیرد.

در نهایت، نتیجه بررسی توسط کمیته‌های مربوطه اعلام می‌شود و در صورت تأیید، شغل مورد نظر در لیست مشاغل سخت و زیان آور ثبت خواهد شد.

مشاغل سخت و زیان آور تامین اجتماعی کدامند؟

بسیاری از کارگران هنگام جست و جو برای اطلاع از حقوق خود، به دنبال لیست مشاغل سخت و زیان آور تامین اجتماعی هستند که بدانند آیا شغل آن‌ها در این گروه قرار می‌گیرد یا خیر.

طبق مقررات مربوط به مشاغل سخت و زیان‌آور، برخی از فعالیت‌هایی که به دلیل شرایط خاص محیط کاری، احتمال آسیب جسمی یا روانی بیشتری دارند، در این دسته قرار می‌گیرند. البته قرار گرفتن یک عنوان شغلی در این فهرست به معنای تأیید خودکار برای همه افراد نیست و شرایط هر فرد باید بررسی شود.

برخی از مهم‌ترین مشاغل سخت و زیان آور عبارت است از:

• کار در معادن و فعالیت‌های مرتبط با استخراج
• کار در مخازن سربسته
• کار در ارتفاع، مانند فعالیت روی داربست‌ها و سازه‌های مرتفع
• کار مداوم در مجاورت کوره‌های ذوب
• جوشکاری در مخازن و محیط‌های بسته
• کار با مواد شیمیایی خطرناک
• فعالیت با مواد رادیواکتیو در صورت تماس مداوم با پرتوهای زیان‌آور
• کار در محیط‌های دارای ارتعاش شدید
• فعالیت در خطوط انتقال برق فشار قوی
• غواصی در عمق به دلیل فشار طبیعی محیط
• کار در فضاهای آلوده مانند فاضلاب‌ها و قنات‌ها
• فعالیت‌های مرتبط با جمع‌آوری و دفن زباله‌های شهری
• قیرپاشی، آسفالت‌کاری و برخی فعالیت‌های راه‌سازی
• آتش‌نشانی
• خبرنگاری
• رانندگی وسایل نقلیه سنگین و حمل‌ونقل درون و برون شهری
• برخی فعالیت‌های پزشکی مانند هوشبری، فوریت‌های پزشکی و مامایی

علاوه بر این موارد، برخی فعالیت‌ها در محیط‌هایی مانند زندان‌ها، مراکز روان‌درمانی و محل‌هایی که فرد ارتباط مستقیم و مستمر با شرایط پر خطر دارد، در صورت تأیید کارشناسان می‌تواند در گروه مشاغل سخت و زیان‌آور قرار بگیرد.

نکته مهم این است که هدف قانون از تعیین این فهرست، حمایت از افرادی است که به دلیل شرایط کاری، فشار بیشتری را تحمل می‌کنند. بنابراین، اگر فردی احساس می‌کند شرایط کاری او با معیارهای مشاغل سخت و زیان‌آور هماهنگ است، بهتر است درخواست بررسی خود را ثبت کند تا موضوع توسط کارشناسان بررسی شود.

درخواست تشخیص مشاغل سخت و زیان آور

اگر فکر می‌کنید شغلتان در گروه مشاغل سخت و زیان‌آور قرار می‌گیرد، برای استفاده از مزایایی مانند بازنشستگی زودتر یا فوق‌العاده سختی کار، ابتدا باید این موضوع به‌صورت رسمی تأیید شود. خوشبختانه طبق اصلاحات آیین‌نامه، بخش زیادی از این فرآیند به‌صورت آنلاین انجام می‌شود و دیگر نیازی نیست برای هر مرحله به‌صورت حضوری مراجعه کنید.

۱. درخواست بررسی شغل

اولین قدم، ثبت درخواست در سامانه مشاغل سخت و زیان‌آور به نشانی sakht.mcls.gov.ir است. این درخواست را می‌توان توسط کارگر، کارفرما، تشکل‌های کارگری و کارفرمایی، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، سازمان تأمین اجتماعی یا وزارت بهداشت ثبت کرد.

پس از ورود به سامانه، کافی است با تکمیل فرم الف و تکمیل اطلاعات هویتی و سوابق بیمه خود، یک کد رهگیری دریافت کنید. این کد را حتماً نگه دارید؛ زیرا برای پیگیری وضعیت پرونده به آن نیاز خواهید داشت.

۲. بررسی شرایط کاری توسط کارشناسان

در این مرحله، کارشناسان شرایط محیط کار، نوع فعالیت، میزان عوامل زیان‌آور و خطراتی که سلامت کارکنان را تهدید می‌کند، به دقت بررسی می‌کنند. سپس گزارشی تهیه می‌شود که نشان می‌دهد آیا شغل مورد نظر شرایط لازم برای قرار گرفتن در گروه مشاغل سخت و زیان‌آور را دارد یا خیر. این بررسی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا هدف این است که کارگرانی که واقعاً در محیط‌های آسیب‌زا فعالیت می‌کنند، بتوانند از حمایت‌های قانونی لازم بهره‌مند شوند.

۳. بررسی در کمیته کارشناسان

پس از تهیه گزارش، موضوع در کمیته کارشناسان بررسی می‌شود. این کمیته شرایط شغل را بر اساس ماده ۹ آیین‌نامه اجرایی مشاغل سخت و زیان‌آور ارزیابی می‌کند و میزان وجود عوامل زیان‌آور در محیط کار را مورد بررسی قرار می‌دهد.

در نهایت، نتیجه بررسی به کارگر، کارفرما و سازمان‌های مرتبط اعلام می‌شود تا مشخص شود شغل شما در گروه الف یا ب قرار می‌گیرد و آیا مشمول مقررات سختی کار هست یا خیر. 

۴. تأیید نهایی توسط کمیته استانی

اگر شغل توسط کمیته کارشناسان تأیید شود، پرونده برای تصمیم‌گیری نهایی به کمیته بدوی تشخیص مشاغل سخت و زیان‌آور استان ارسال می‌شود. این کمیته طبق ماده ۸ آیین‌نامه اجرایی، مسئول تأیید نهایی است. اعضای این کمیته از نمایندگان کارگران، کارفرمایان، معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی، سازمان تأمین اجتماعی استان و اداره کار تشکیل می‌شود که موضوع از جنبه‌های مختلف بررسی شود و تصمیمی دقیق و قانونی گرفته شود.

۵. ثبت شغل و استفاده از مزایای قانونی

بعد از تأیید نهایی، شغل مورد نظر در سوابق سازمان تأمین اجتماعی به عنوان شغل سخت و زیان‌آور ثبت می‌شود. از این مرحله، کارکنانی که در این شغل فعالیت دارند می‌توانند مطابق مقررات از مزایای قانونی مربوط به این مشاغل، مانند استفاده از سوابق ارفاقی بیمه و بازنشستگی پیش از موعد بهره‌مند شوند.

قوانین حقوق و دستمزد را اصولی یاد بگیرید

اگر حسابدار، مدیر مالی، کارشناس منابع انسانی یا حتی کارفرما هستید، احتمالاً می‌دانید که محاسبه حقوق، بیمه و مزایای مشاغل سخت و زیان‌آور یکی از بخش‌های حساس قانون کار است. کوچک‌ترین اشتباه در محاسبه حق بیمه، بازنشستگی یا مزایای کارکنان می‌تواند هزینه‌های مالی و حتی مشکلات حقوقی برای کسب‌وکار ایجاد کند.

در دوره حسابداری حقوق و دستمزد آکادمی مجتبی خسروی، تمام مباحث حقوق و دستمزد به صورت کاملاً کاربردی و بر اساس آخرین قوانین آموزش داده می‌شود؛ از محاسبه حقوق، اضافه‌کاری، سنوات و عیدی گرفته تا حق بیمه، قوانین مشاغل سخت و زیان‌آور، نحوۀ تنظیم لیست بیمه و کار با نرم‌افزارهای حقوق و دستمزد.

اگر می‌خواهید محاسبات حقوق و دستمزد را با اطمینان انجام دهید و در اجرای قوانین کار و تأمین اجتماعی به یک نیروی متخصص تبدیل شوید، این دوره می‌تواند مسیر یادگیری شما را کوتاه‌تر و مطمئن‌تر کند.

جمع‌بندی

شناخت لیست مشاغل سخت و زیان آور فقط برای افرادی که قصد بازنشستگی دارند اهمیت ندارد؛ بلکه آگاهی از قوانین مربوط به ساعت کار، مرخصی، حق بیمه، شرایط تشخیص سختی کار و حقوق قانونی، از بروز بسیاری از اختلاف‌ها میان کارگر و کارفرما جلوگیری می‌کند. اگر فکر می‌کنید شغل شما در این گروه قرار می‌گیرد، قبل از هر اقدامی شرایط قانونی آن را بررسی و از مسیر رسمی درخواست خود را ثبت کنید.

آیا تجربه‌ای از ثبت درخواست سختی کار یا بررسی شغل خود در کمیته مشاغل سخت و زیان‌آور داشته‌اید؟ نظرات خود را در کامنت‌ها با ما اشتراک بگذارید.

سوالات متداول