مالیات فریلنسرها و دورکارها؛ مشمولان و معافیت‌ها

با گسترش فریلنسری و مشاغل اینترنتی در سال‌های اخیر، شیوۀ کار کردن تغییر کرده و بسیاری از افراد از طریق دورکاری، شبکه‌های اجتماعی یا وب‌سایت‌ها درآمد کسب می‌کنند. با این حال، هنوز این پرسش وجود دارد که آیا فریلنسرها مالیات دارند؟ در حالی که قانون مالیات‌های مستقیم به «درآمد» توجه دارد، نه به شکل فعالیت. در این مقاله از آکادمی مجتبی خسروی، با تکالیف مالیات فریلنسرها و دورکارها و راه‌های شناسایی درآمد فریلنسرها آشنا می‌شویم.

آیا فریلنسرها مشمول مالیات می‌شوند؟

یکی از پرتکرارترین سوالات میان افرادی که به‌صورت آزاد کار می‌کنند این است که آیا فریلنسرها مالیات دارند؟ در قانون مالیات‌های مستقیم، عنوان مستقلی به نام «فریلنسر» وجود ندارد؛ اما افرادی که به صورت مستقل فعالیت می‌کنند و در قبال انجام پروژه یا ارائه خدمات مبلغی دریافت می‌کنند، معمولاً در گروه صاحبان مشاغل قرار می‌گیرند. 

بر اساس ماده ۹۳ قانون مالیات‌های مستقیم، درآمدی که شخص حقیقی از طریق فعالیت شغلی به دست می‌آورد، در چارچوب مالیات بر درآمد مشاغل بررسی می‌شود. بنابراین، یک برنامه‌نویس فریلنسر، طراح سایت، مترجم، گرافیست، تولیدکننده محتوا یا متخصص دیجیتال مارکتینگ از نظر مالیاتی تفاوت اساسی با سایر فعالان اقتصادی ندارد و باید وضعیت مالیاتی خود را مدیریت کند.

درآمدهای فریلنسرها چگونه شناسایی می شود؟

یکی از دغدغه‌های اصلی درباره مالیات فریلنسرها و مالیات دورکار ها این است که سازمان امور مالیاتی چگونه از درآمد افرادی که دفتر کار، قرارداد رسمی یا کارفرمای مشخص ندارند، مطلع می‌شود.

در واقع، ملاک بررسی مالیاتی، روش دریافت وجه نیست؛ بلکه وجود فعالیت اقتصادی و کسب درآمد است. بنابراین درآمدهایی که از طریق پروژه‌های مختلف، پلتفرم‌های داخلی یا خارجی، شبکه‌های اجتماعی و حتی همکاری‌های دورکاری به دست می‌آیند، در صورت احراز فعالیت اقتصادی می‌توانند مورد بررسی قرار بگیرند.

مهم‌ترین روش‌های شناسایی درآمد و نحوه محاسبه مالیات فریلنسرها عبارت‌ است از:

بررسی گردش حساب بانکی فریلنسرها

یکی از مهم‌ترین موضوعات در مالیات فریلنسرها و دورکارها، نحوۀ بررسی گردش حساب‌های بانکی است. بسیاری از فریلنسرها تصور می‌کنند اگر کارت‌خوان یا درگاه پرداخت اینترنتی نداشته باشند، اطلاعات درآمدی آن‌ها بررسی نمی‌شود؛ اما در عمل، الگوی تراکنش‌های بانکی می‌تواند یکی از نشانه‌های فعالیت اقتصادی باشد.

برای مثال، مالیات برنامه نویسان فریلنسر، مالیات طراحان گرافیک فریلنسر، مالیات مترجمان فریلنسر یا مالیات تولیدکنندگان محتوا از نظر نحوه شناسایی درآمد تفاوتی با یکدیگر ندارد. اگر این افراد به‌صورت مستمر بابت پروژه‌های خود مبالغی دریافت کنند، گردش مالی آن‌ها می‌تواند در بررسی‌های مالیاتی مورد توجه قرار بگیرد. به همین دلیل، بهتر است درآمدها، قراردادها و هزینه‌های مرتبط با فعالیت خود را از همان ابتدای کار به‌صورت منظم ثبت و نگهداری کنند.

به همین دلیل توصیه می‌شود فریلنسرها از همان ابتدای فعالیت، با جداسازی حساب شخصی از تجاری، درآمدها و هزینه های مرتبط با فعالیت خود را ثبت و مستند کنند.

اطلاعات ارائه شده سایر مودیان

یکی دیگر از روش‌هایی که در بررسی مالیات فریلنسرها و مالیات دورکارها استفاده می‌شود، اطلاعاتی است که سایر مودیان در سامانه‌های مالیاتی ثبت می‌کنند.
برای مثال، تصور کنید یک شرکت برای طراحی سایت، تولید محتوا، مشاوره یا خدمات برنامه‌نویسی با یک فریلنسر همکاری می‌کند و مبلغی را بابت این خدمات پرداخت می‌کند. شرکت این هزینه را در اسناد مالی خود در سامانه مودیان و سامانه ماده 169 ثبت کند. در چنین شرایطی، اطلاعات مربوط به این پرداخت می‌تواند در فرآیندهای مالیاتی مورد بررسی قرار بگیرد.

تحلیل وب‌سایت‌ها

با رشد کسب‌وکارهای اینترنتی، وب‌سایت‌ها و شبکه‌های اجتماعی هم به یکی از منابع بررسی فعالیت‌های اقتصادی تبدیل شده‌اند. سازمان امور مالیاتی می‌تواند از طریق بررسی فروشگاه‌های اینترنتی، صفحات معرفی خدمات، درگاه‌های پرداخت و سایر بسترهای آنلاین، نشانه‌های فعالیت اقتصادی را شناسایی کند.

برای مثال، وجود امکان ثبت سفارش، دریافت هزینه آنلاین، معرفی خدمات، اعلام تعرفه‌ها یا نمایش نمونه پروژه‌ها می‌تواند نشان‌دهنده انجام فعالیت اقتصادی باشد. اگر به‌عنوان فریلنسر در فضای آنلاین فعالیت می‌کنید، بهتر است از ابتدا ساختار مالی مشخصی داشته باشید و درآمدهای خود را به شکل اصولی مدیریت کنید تا مسیر کاری شما بدون دغدغه‌های مالیاتی ادامه پیدا کند.

واحدیابی بر اساس محدوده جغرافیایی تحت پوشش

واحدیابی یکی دیگر از روش‌هایی است که برای شناسایی فعالیت‌های اقتصادی استفاده می‌شود. در این روش، اداره‌های امور مالیاتی با استفاده از اطلاعات موجود، بررسی‌های میدانی، گزارش‌های مرتبط و داده‌های سایر سازمان‌ها، فعالیت‌های اقتصادی هر منطقه را شناسایی می‌کنند.

اگرچه بسیاری از فریلنسرها به‌صورت غیرحضوری و بدون دفتر کار مشخص فعالیت می‌کنند، اما همچنان ممکن است از طریق اطلاعات مختلف، فعالیت اقتصادی آن‌ها شناسایی شود. به همین دلیل آشنایی با قوانین مالیاتی و انجام درست تکالیف، بهترین راه برای فعالیت حرفه‌ای و بدون نگرانی است.

گروه بندی مشاغل مالیاتی فریلنسرها

یکی از موضوعات مهم در نحوۀ محاسبه مالیات فریلنسرها، شناخت گروه مالیاتی است. صاحبان مشاغل حقیقی بر اساس حجم فعالیت و میزان درآمد در سه گروه مالیاتی قرار می‌گیرند و هر گروه، تکالیف متفاوتی دارد.

گروه‌بندی مالیاتی فریلنسرها به شکل زیر است:

• گروه اول: با فروش سالانه بیش از ۴۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال
• گروه دوم: با فروش سالانه بین ۱۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال تا ۴۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال
• گروه سوم: فریلنسر‌هایی که در هیچ‌یک از دو گروه اول و دوم قرار نگرفته‌اند و فروش سالانه آن‌ها کمتر از ۱۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ر‌یال است.

در دو سال اول شروع فعالیت، فریلنسرها به طور پیش‌فرض در گروه سوم قرار می‌گیرند و از سال سوم به بعد، گروه‌بندی آن‌ها بر‌ اساس میزان فروش اعلامی در اظهارنامه مالیاتی عملکرد دو سال گذشته تغییر خواهد کرد.

تکالیف مالیاتی فریلنسرها چیست؟

فریلنسرها هم مانند سایر افرادی که از فعالیت اقتصادی خود درآمد کسب می‌کنند، در برابر قوانین مالیاتی وظایفی دارند. انجام درست این تکالیف کمک می‌کند فعالیت حرفه‌ای شما شفاف باشد و در آینده با مشکلاتی مانند جریمه‌های مالیاتی یا ابهام در درآمدها مواجه نشوید. تکالیف مالیاتی فریلنسرها را می‌توان به دو بخش تکالیف اولیه و تکالیف تسلیمی تقسیم کرد که هر کدام مراحل مشخصی دارند.

تکالیف اولیه مالیاتی فریلنسرها

اولین قدم برای شروع فعالیت رسمی، تشکیل پرونده مالیاتی است. طبق تبصره ۳ ماده ۱۷۷ قانون مالیات‌های مستقیم، تشکیل پرونده مالیاتی فریلنسرها، باید حداکثر تا چهار ماه پس از شروع فعالیت، انجام شود.

برای ثبت نام مالیاتی فریلنسرها باید مراحل زیر را طی کنند:

• ثبت‌نام در سامانه‌های سازمان امور مالیاتی مانند intamedia.ir
• ثبت‌نام و تکمیل اطلاعات در سامانه my.tax.gov.ir
• ثبت‌نام در سامانه مودیان و دریافت کد اقتصادی برای انجام فرآیندهای مالیاتی و صدور صورتحساب‌های الکترونیکی

با انجام این مراحل، فعالیت شما در سیستم مالیاتی کشور ثبت می‌شود و می‌توانید سایر تکالیف قانونی خود را به شکل صحیح انجام دهید.

تکالیف تسلیمی مالیاتی فریلنسرها

بعد از تشکیل پرونده مالیاتی، نوع تکالیف شما به گروه‌بندی مالیاتی‌تان بستگی دارد. این گروه‌بندی بر اساس نوع فعالیت و میزان درآمد انجام می‌شود و مشخص می‌کند چه مدارکی باید ارائه کنید و چه اقداماتی لازم است انجام دهید.

اگر فریلنسر در گروه اول مشاغل قرار بگیرد، تکالیف مالیاتی او مشابه بسیاری از اشخاص حقوقی خواهد بود و باید مواردی مانند موارد زیر را انجام دهد:

• ارسال اظهارنامه مالیاتی فریلنسرها مثل اظهارنامه عملکرد یا تکمیل فرم تبصره ماده ۱۰۰ تا پایان خرداد ماه سال بعد
• ارسال لیست مالیات حقوق، در صورت داشتن نیروی کار
• ارسال فهرست معاملات فصلی طبق ماده ۱۶۹ قانون مالیات‌های مستقیم
• پلمپ الکترونیکی دفاتر قانونی
• ارسال اظهارنامه مالیات بر ارزش افزوده در صورت قرار گرفتن در شرایط مشمولیت

در مقابل، فریلنسرهایی که در گروه دوم یا سوم مشاغل قرار می‌گیرند، معمولاً تکالیف ساده‌تری دارند و برخی وظایف مانند ثبت و نگهداری دفاتر قانونی یا ارسال معاملات فصلی برای آن‌ها الزامی نیست. با این حال، این افراد هم باید با توجه به شرایط فعالیت خود، تکالیفی مانند ارسال اظهارنامه مالیات عملکرد، انجام الزامات سامانه مودیان و تکالیف مربوط به مالیات بر ارزش افزوده را رعایت کنند.

اگر از طریق فریلنسری درآمد دارید، بهتر است از همان ابتدای مسیر، امور مالی و مالیاتی خود را منظم کنید. این کار نه‌تنها باعث آرامش خاطر شما می‌شود، بلکه کمک می‌کند با تمرکز بیشتری روی توسعه مهارت و کسب‌وکارتان فعالیت کنید.

آیا فریلنسرها مشمول قانون مالیات بر ارزش افزوده هستند؟

یکی از سوالات پرتکرار درباره مالیات فریلنسرها و دورکارها این است که آیا درآمد حاصل از فعالیت آن‌ها مشمول مالیات بر ارزش افزوده می‌شود یا خیر؟ پاسخ این سؤال به نوع فعالیت فرد، قوانین مربوط به ارزش افزوده و وضعیت فراخوان‌های سازمان امور مالیاتی بستگی دارد. بنابراین نمی‌توان گفت همه فریلنسرها بدون استثنا مشمول مالیات بر ارزش افزوده هستند.

برای بررسی این موضوع، باید چند نکته مهم را در نظر گرفت:

۱. آیا فعالیت شما ارائه کالا یا خدمت محسوب می‌شود؟

در قدم اول باید مشخص شود که فعالیت شما از نظر قانونی «عرضه کالا یا ارائه خدمت در قبال دریافت وجه» محسوب می‌شود یا خیر؟ اگر در مقابل انجام کار، از مشتری مبلغی دریافت می‌کنید و به صورت مستقل خدماتی مانند طراحی، تولید محتوا، برنامه‌نویسی، ترجمه یا سایر خدمات حرفه‌ای را ارائه می‌دهید، فعالیت شما یک فعالیت اقتصادی تلقی می‌شود و لازم است وضعیت آن از نظر مالیات بر ارزش افزوده بررسی شود.

۲. آیا خدمت یا کالای شما در فهرست معافیت‌های قانونی قرار دارد؟

در قانون مالیات بر ارزش افزوده، برخی کالاها و خدمات به‌صورت مشخص از پرداخت این مالیات معاف شده‌اند. بنابراین، اگر نوع فعالیت شما در فهرست معافیت‌ها قرار داشته باشد، نیازی نیست مبلغی بابت مالیات بر ارزش افزوده از مشتری دریافت کنید. اما اگر خدمت شما در این فهرست قرار نگیرد، باید شرایط مشمولیت آن را بررسی کنید تا بدانید آیا وظیفه‌ای در این زمینه دارید یا خیر.

۳. آیا برای فعالیت شما تکلیف ثبت‌نام و دریافت مالیات بر ارزش افزوده ایجاد شده است؟

ثبت‌نام در نظام مالیات بر ارزش افزوده برای همه فریلنسرها به یک شکل نیست و معمولاً بر اساس نوع فعالیت و فراخوان‌های سازمان امور مالیاتی مشخص می‌شود.

اگر فعالیت شما مشمول ثبت‌نام باشد، باید در سامانه سازمان امور مالیاتی به نشانی my.tax.gov.ir ثبت‌نام کنید، مالیات بر ارزش افزوده را از مشتری دریافت کرده و در زمان مقرر به سازمان امور مالیاتی پرداخت کنید. در مقابل، اگر فعالیت شما مشمول نباشد یا هنوز تکلیف ثبت‌نام برای آن ایجاد نشده باشد، نباید مبلغی را با عنوان مالیات بر ارزش افزوده از مشتری دریافت کنید.

بهتر است قبل از شروع همکاری‌های جدی یا تنظیم قراردادهای کاری، وضعیت مالیات بر ارزش افزوده فعالیت خود را بررسی کنید که هم حقوق شما حفظ شود و هم تعامل شفاف‌تری با مشتریان داشته باشید.

کاهش مالیات فریلنسرها به روش قانونی

یکی از روش‌های قانونی برای مدیریت بهتر مالیات فریلنسرها، استفاده از هزینه‌های قابل قبول مالیاتی است. یعنی هزینه‌هایی که برای انجام فعالیت کاری خود پرداخت کرده‌اید، در صورت داشتن شرایط پذیرش ماده 147 قانون مالیات‌‌های مستقیم می‌توانند از درآمد شما کسر شوند و در نتیجه مبلغ مالیات کاهش پیدا کند. برخی از هزینه‌هایی که ممکن است برای فریلنسرها قابل قبول باشند، عبارت‌اند از:

• هزینه تجهیزات کاری: مانند خرید یا تعمیر لپ‌تاپ، سیستم کامپیوتری، ابزارهای تخصصی و وسایلی که برای انجام پروژه‌ها استفاده می‌کنید.
• هزینه تبلیغات و بازاریابی: مانند هزینه طراحی سایت، تبلیغات آنلاین یا فعالیت‌هایی که برای جذب مشتری انجام می‌دهید.
• هزینه اجاره دفتر کار: در صورتی که برای انجام فعالیت حرفه‌ای خود فضای کاری اجاره کرده باشید.
• هزینه اینترنت و ارتباطات: مانند هزینه اینترنت، تلفن یا سرویس‌هایی که برای انجام کارهای حرفه‌ای استفاده می‌شوند.
• هزینه رفت‌وآمد مرتبط با کار: مانند هزینه‌هایی که برای جلسات کاری، انجام پروژه یا ارتباط با مشتریان پرداخت می‌کنید.
• هزینه آموزش و ارتقای مهارت: مانند شرکت در دوره‌های تخصصی، خرید آموزش‌های مرتبط یا یادگیری مهارت‌هایی که به توسعه فعالیت کاری شما کمک می‌کنند.

ثبت و نگهداری درست این هزینه‌ها به شما کمک می‌کند درآمد واقعی‌تان را بهتر نشان دهید و از ظرفیت‌های قانونی برای مدیریت مالیات خود استفاده کنید.

تفاوت مالیات فریلنسر، دورکار و کارمند

بسیاری از افراد تصور می‌کنند فریلنسر، دورکار و کارمند از نظر مالیاتی وضعیت یکسانی دارند؛ در حالی که تفاوت اصلی آن‌ها در نوع رابطه کاری و مسئول انجام تکالیف مالیاتی است. در جدول زیر این تفاوت‌ها را به‌صورت خلاصه مشاهده می‌کنید:

معافیت مالیاتی فریلنسرها

فریلنسرها هم مانند بسیاری از صاحبان مشاغل، در صورت داشتن شرایط لازم می‌توانند از برخی معافیت‌های مالیاتی استفاده کنند. این معافیت‌ها معمولاً بر اساس قانون بودجه هر سال تعیین می‌شوند و اطلاع از آن‌ها کمک می‌کند مالیات خود را به شکل قانونی مدیریت کنید. برخی از مهم‌ترین معافیت‌های مالیاتی فریلنسرها عبارتند از:

معافیت مالیات سالانه مشاغل

طبق ماده ۱۰۱ قانون مالیات‌های مستقیم، درآمد سالانه مشاغل و اشخاص حقیقی که اظهارنامه مالیاتی خود را در زمان مقرر ارسال می‌کنند، تا سقف مشخصی از معافیت مالیاتی برخوردار می‌شود. بر اساس قوانین مالیاتی سال ۱۴۰۵، مبلغ ۲,۸۰۰,۰۰۰,۰۰۰ ریال از درآمد سالانه مشمول مالیات فریلنسرها به‌عنوان معافیت در نظر گرفته شده است و درآمد مازاد بر این مبلغ، طبق نرخ‌های ماده ۱۳۱ قانون مالیات‌های مستقیم محاسبه خواهد شد.

کاهش نرخ مالیات با افزایش درآمد ابرازی

بر اساس تبصره ۷ ماده ۱۰۵ قانون مالیات‌های مستقیم، مودیانی که درآمد مشمول مالیات خود را نسبت به سال قبل افزایش دهند، می‌توانند از تخفیف در نرخ مالیات استفاده کنند. طبق این قانون، به ازای هر ۱۰ درصد افزایش در درآمد ابرازی مشمول مالیات نسبت به سال گذشته، یک واحد درصد از نرخ مالیات کاهش پیدا می‌کند. البته این تخفیف حداکثر تا ۵ واحد درصد قابل اعمال است.

بر اساس احکام مالیاتی قانون بودجه ۱۴۰۵ برای استفاده از این تخفیف، افزایش درآمد ابرازی سال ۱۴۰۴ نسبت به سال ۱۴۰۳ باید بیش از ۴۵ درصد باشد.

معافیت فعالیت‌های حوزه نشر

بر اساس بند «ل» ماده ۱۳۹ قانون مالیات‌های مستقیم، فریلنسرهایی که در حوزه‌هایی مانند نشر، مطبوعات و فعالیت‌های فرهنگی فعالیت می‌کنند و مجوزهای لازم را از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی دریافت کرده‌اند، می‌توانند از معافیت مالیاتی مربوط به این حوزه استفاده کنند. در این شرایط، درآمد سالانه آن‌ها تا چهار برابر سقف مالیاتی ماده ۸۴ قانون مالیات‌های مستقیم، از معافیت برخوردار خواهد بود.

از مهارت فریلنسری تا مدیریت حرفه‌ای درآمد

فریلنسری فقط گرفتن پروژه و دریافت دستمزد نیست؛ زمانی که درآمد شما از یک مهارت تخصصی ایجاد می‌شود، مدیریت مالی و آشنایی با قوانین مالیاتی هم به بخشی از مسیر حرفه‌ای شما تبدیل خواهد شد. شناخت مالیات فریلنسرها، هزینه‌های قابل قبول، نحوۀ تنظیم اظهارنامه و قوانین مالیاتی مشاغل کمک می‌کند با اطمینان بیشتری فعالیت کنید و تصمیم‌های مالی دقیق‌تری بگیرید.

اگر می‌خواهید دانش مالیاتی خود را کاربردی کنید و یاد بگیرید چگونه امور مالی کسب‌وکارها را از نگاه یک متخصص مدیریت کنید، دوره حسابداری مالیاتی آکادمی مجتبی خسروی می‌تواند مسیر یادگیری شما را کوتاه‌تر کند. در این دوره با مفاهیم مهم مالیاتی، نکات اجرایی و مهارت‌هایی آشنا می‌شوید که در بازار کار واقعی قابل استفاده هستند. همین امروز یادگیری را شروع کنید و یک قدم حرفه‌ای‌تر در مسیر کاری خود بردارید.

جمع‌بندی

با گسترش فعالیت‌های فریلنسری، نگاه سازمان امور مالیاتی هم بیش از گذشته بر درآمدهای حاصل از این نوع مشاغل متمرکز شده است. با توجه به آن‌که مبنای مالیات در قانون «درآمد» است نه نوع فعالیت، فریلنسرها نیز مانند سایر صاحبان مشاغل باید تکالیف مالیاتی خود را انجام دهند. آیا به‌عنوان یک فریلنسر، تاکنون تجربه برخورد با سازمان امور مالیاتی را داشته‌اید؟ بزرگ‌ترین چالش شما در زمینه مالیات چیست؟ نظرات و تجربیات خود را در کامنت‌ها با ما به اشتراک بگذارید. 

سوالات متداول